İçeriğe geç

6. sınıf · Sosyal Bilgiler · 2. hafta (21-25 Eylül 2026)

Gelecekteki Rollerimiz, Hak ve Sorumluluklarımızın Değişimi

Birlikte Yaşamak teması · Konu özeti

Etkinlikler
Bu hafta

Geçen hafta aile, arkadaş, akraba, okul ve meslek gruplarındaki rollerimizi tanıdık. Bu hafta geleceğe bakacağız: İleride hangi gruplara katılabiliriz, hangi rolleri üstlenebiliriz? Büyüklerimizin rolleri geçmişten bugüne nasıl değişmiş? Rollerimiz değişirken hak ve sorumluluklarımızın da nasıl değiştiğini tablolar ve bir tarih şeridiyle göstermeyi öğreneceğiz.

Gelecekte üstlenebileceğimiz roller

Bugün dâhil olduğumuz gruplar hayatımızın yalnızca bir bölümünü oluşturur. İleride yeni gruplara katılacak ve yeni roller üstleneceğiz. Ders kitabımız bunun için altı örnek kart sunar: TÜBİTAK (Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu) proje takımında yer alan çalışkan bir öğrenci olmak, başarılı bir üniversite öğrencisi olmak, uluslararası müsabakalarda ülkesini temsil eden disiplin sahibi bir millî sporcu olmak, başarılı bir müzik grubunda enstrüman çalan bir müzisyen olmak, topluma ve çevresine duyarlı bir sivil toplum kuruluşuna üye olmak, evlatları ve torunları tarafından sevilen bir aile büyüğü olmak.

Bu örneklerden yola çıkarak gelecekte dâhil olmak istediğimiz üç grubu belirleyebilir ve bu gruplarda üstleneceğimiz rollerle ilgili düşüncelerimizi yazabiliriz. Şu anda dâhil olduğumuz grupların ve rollerimizin zamanla nasıl değişebileceğine ilişkin varsayımlar da geliştiririz. Örneğin bugün bir okul takımının oyuncusu olan biri, ileride millî sporcu ya da antrenör olabilir.

Kart 1TÜBİTAK projetakımında çalışkanbir öğrenciKart 2Başarılı birüniversiteöğrencisiKart 3Ülkesini temsil edendisiplin sahibimillî sporcuKart 4Başarılı bir müzikgrubunda enstrümançalan müzisyenKart 5Topluma duyarlı birsivil toplumkuruluşuna üyeKart 6Evlatları ve torunlarıtarafından sevilenbir aile büyüğüEğitimSpor ve sanatToplum ve aile

Geçmişten günümüze roller: söyleşi

Rollerin zamanla nasıl değiştiğini en iyi büyüklerimizden öğreniriz. Ailemizden ya da akrabalarımızdan biriyle, geçmişten günümüze dâhil olduğu gruplar ve bu gruplarda üstlendiği roller hakkında bir söyleşi yaparız. Söyleşide öğrendiklerimizi bir tabloya listeleriz: Dâhil olduğu grup ve o grupta üstlendiği rol.

Sonra bu kişinin geçmişteki ve günümüzdeki durumunu karşılaştırırız. Karşılaştırma tablosunda her dönem için yer aldığı grup, rol, hak ve sorumluluk sütunları bulunur. Böylece aynı kişinin çocukken öğrenci, bugün ise çalışan ya da anne, baba, dede gibi roller üstlendiğini; rolleri değiştikçe haklarının ve sorumluluklarının da değiştiğini görürüz.

GEÇMİŞGÜNÜMÜZYer aldığı grupKöy okulu (okul grubu)Aile ve akraba grubuRolÖğrenciAnneanneHakEğitim almaSevgi ve saygı görmeSorumlulukDerslerine çalışmaTorunlarına yol göstermeÖrnek söyleşi: Elif'in anneannesi. Rol değişince hak ve sorumluluk da değişir.

Ailede rol paylaşımı

Ders kitabımızdaki bir haber metnine göre ailede rollerin doğru paylaşılması huzurun ve mutluluğun sağlanmasında en önemli etkenlerin başında gelir. Haberde görüşlerine yer verilen Prof. Dr. Nevzat Tarhan, aile bireylerini tiyatro sanatçılarına benzetir: Herkes rolü neyi gerektiriyorsa onu yerine getirir. Ailede ve sosyal hayatta anne rolü, baba rolü ve çocukların rolleri birbirinden ayrıdır.

Habere göre ailede sevgi ve şefkat yaşatıldığında sorunların farkına varılmadan düzeldiği görülür. Öyleyse aile birliğine katkıda bulunan davranışlar arasında herkesin kendi rolünün gereğini yapması, sevgi ve şefkat göstermesi sayılabilir.

Gelecekteki grup ve rollerimizi tahmin etme

Kitabımızdaki "Gelecekte dâhil olacağım gruplar ve rollerim" etkinliğinin amacı, gelecekte dâhil olabileceğimiz gruplar ve rollerle ilgili tahminlerde bulunmaktır; etkinlikte çıkarım yapma becerisi gelişir ve etkinlik iki ders saati sürer.

Etkinlikte önce gelecekte hangi mesleği yapacağımızı hayal eder, gelecekte dâhil olmayı hayal ettiğimiz grupları ve bu gruplardaki rollerimizi söyleriz. Ardından bu gruplar için grup, rol, hak ve sorumluluk sütunlarından oluşan bir tablo doldururuz. Sınıfta oluşturulan gruplarla tablolarımızı birleştirip ortak bir tablo hazırlar, bunu büyük bir kartona çizip sınıf panosuna asarız.

Panodaki tabloları incelerken üç soruya cevap ararız: Öğrenciler hangi gruplara dâhil olmayı hayal etmiş? Benim tahmin etmediğim roller var mı? Hak ve sorumluluklarda hangi benzerlik ve farklılıklar var? Eksik gördüğümüz noktaları yapışkan notlarla işaretleriz. Etkinlik boyunca Türkçeyi doğru, güzel ve etkili kullanmaya özen gösteririz.

1Mesleğinihayal et2Grup verollerini söyle3Grup, rol, hak,sorumluluk tablosu4Grupla ortak tablo(kartona çiz)5Tabloyu panoyaas6İncele, yapışkannotla geri bildirPanoyu incelerken üç soruÖğrenciler hangi gruplara dâhil olmayı hayal etmiş?Benim tahmin etmediğim roller var mı?Hak ve sorumluluklarda hangi benzerlik ve farklılıklar var?

Rollerimizin tarih şeridi ve değerlendirme raporu

Dâhil olduğumuz grupları ve bu gruplardaki rollerimizin zaman içindeki değişimini açıklamalı bir tarih şeridiyle gösterebiliriz. Şeritte her dönemdeki grubumuzu ve rolümüzü yazarken hak ve sorumluluklarımızı da belirtiriz; böylece değişim bir bakışta görülür.

Konunun sonunda bir değerlendirme raporu yazarız. Raporda dâhil olduğumuz grupların ve bu gruplardaki rollerimizin zamanla değişebileceğini ve bu değişimin doğal bir süreç olduğunu ifade ederiz.

Örnekler

  1. Örnek 1Mert fen deneyleri yapmayı ve proje hazırlamayı çok seviyor. Kitaptaki gelecek kartlarından hangisi Mert'in ilgi alanına en uygundur? Bu kartta hangi grup ve rol vardır?

    Cevabı göster

    Kart 1 uygundur: TÜBİTAK proje takımında yer alan çalışkan bir öğrenci olmak. Grup TÜBİTAK proje takımı, rol ise proje takımındaki öğrencidir.

  2. Örnek 2Bir kişinin rolü değiştiğinde hak ve sorumlulukları neden değişir? Bir örnekle açıklayınız.

    Cevabı göster

    Her rolün kendine özgü hakları ve görevleri vardır. Rol değişince bu haklar ve görevler de değişir. Örneğin okulda öğrenci olan biri yetişkinlikte meslek grubunda çalışan rolünü üstlenir; artık öğrenciliğin değil, çalışan rolünün hak ve sorumluluklarını taşır.

  3. Örnek 3Elif, anneannesiyle söyleşi yaptı. Anneannesi çocukken köy okulunda öğrenciymiş ve okul korosunda şarkı söylermiş. Bugün emekli bir öğretmen, aynı zamanda beş torunu olan bir anneanne. Elif'in tabloya yazacağı geçmiş ve günümüz grup ile rollerini listeleyiniz.

    Cevabı göster

    Geçmiş: Okul grubunda öğrenci, okul korosunda koro üyesi. Günümüz: Meslek grubunda emekli öğretmen, aile ve akraba grubunda anneanne. Söyleşi, aynı kişinin gruplarının ve rollerinin zamanla değiştiğini gösterir.

  4. Örnek 4Kitaptaki haber metninde Prof. Dr. Nevzat Tarhan aile bireylerini kime benzetmiştir? Bu benzetmeyle ne anlatmak istemiştir?

    Cevabı göster

    Aile bireylerini tiyatro sanatçılarına benzetmiştir. Tiyatroda herkes rolünün gereğini yaptığı gibi ailede de anne, baba ve çocuklar kendi rollerinin gereğini yerine getirir. Rollerin doğru paylaşılması ailede huzuru ve mutluluğu sağlar.

  5. Örnek 5"Gelecekte dâhil olacağım gruplar ve rollerim" etkinliğinde doldurulan tablonun sütun başlıkları nelerdir? Sınıf panosundaki tabloları incelerken hangi sorulara cevap aranır?

    Cevabı göster

    Sütunlar: grup, rol, hak ve sorumluluk. Sorular: Öğrenciler hangi gruplara dâhil olmayı hayal etmiş? Benim tahmin etmediğim roller var mı? Hak ve sorumluluklarda hangi benzerlik ve farklılıklar var?

  6. Örnek 6Can, rollerinin tarih şeridini hazırlarken yalnızca grup ve rol adlarını yazdı. Şeritte eksik olan nedir? Konu sonunda yazılacak değerlendirme raporunda hangi düşünce yer almalıdır?

    Cevabı göster

    Şeritte her rolün hak ve sorumlulukları da yazılmalıdır; şerit açıklamalı olmalıdır. Raporda dâhil olunan grupların ve rollerin zamanla değişebileceği ve bu değişimin doğal bir süreç olduğu ifade edilmelidir.

Etkinlikler

Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.

  1. 1Aşağıdakilerden hangisi kitaptaki gelecek kartlarından biri değildir?

  2. 2Geçmiş ve günümüz karşılaştırma tablosunda aşağıdaki sütunlardan hangisi yer almaz?

  3. 3Kitaptaki habere göre ailede huzur ve mutluluğun sağlanmasında en önemli etkenlerin başında hangisi gelir?

  4. 4"Gelecekte dâhil olacağım gruplar ve rollerim" etkinliğinde geliştirilmesi amaçlanan beceri hangisidir?

  5. 5Aşağıdaki ifadeler doğru mu, yanlış mı?

    • Rollerimiz değişse de hak ve sorumluluklarımız hep aynı kalır.
    • Söyleşi için ailemizden ya da akrabalarımızdan biri seçilir.
    • Sınıf panosundaki tablolarda eksik görülen yerler yapışkan notlarla işaretlenir.
    • Etkinlik tek ders saatinde tamamlanır.
    • Değerlendirme raporunda rollerdeki değişimin doğal bir süreç olduğu belirtilir.

  6. 6Etkinlik malzemelerini ve araçlarını kullanım amaçlarıyla eşleştiriniz.

    Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.

  7. 7Kelimeleri uygun boşluklara yerleştiriniz. Bir kelime artacak.

    1. Etkinlikte grup, rol, hak ve sütunlarından oluşan bir tablo doldurulur.
    2. Habere göre ailede ve şefkat yaşatılırsa sorunlar fark edilmeden düzelir.
    3. Grupların ve rollerin zamanla değişmesi bir süreçtir.

  8. 8Dedenizle bir söyleşi yaptığınızı düşünün. Dedeniz gençken bir fabrikada işçiymiş, bugün ise mahallenizdeki bir sivil toplum kuruluşunda gönüllü. Bu bilgileri geçmiş–günümüz karşılaştırma tablosuna nasıl yerleştirirsiniz?

Kısaca

  • Gelecekte TÜBİTAK proje takımı öğrencisi, üniversite öğrencisi, millî sporcu, müzisyen, sivil toplum kuruluşu üyesi ya da aile büyüğü gibi yeni roller üstlenebiliriz; bugünkü rollerimizin nasıl değişeceğine ilişkin varsayımlar geliştiririz.
  • Büyüklerimizle yaptığımız söyleşi, aynı kişinin geçmişteki ve günümüzdeki grup, rol, hak ve sorumluluklarının değiştiğini gösterir.
  • Kitaptaki habere göre ailede rollerin doğru paylaşımı huzuru ve mutluluğu artırır; herkes rolünün gereğini yapar, sevgi ve şefkat sorunları çözer.
  • "Gelecekte dâhil olacağım gruplar ve rollerim" etkinliğinde grup, rol, hak ve sorumluluk tablosu doldurulur, ortak tablo kartona çizilip panoya asılır ve yapışkan notlarla geri bildirim verilir.
  • Rollerimizin değişimini açıklamalı bir tarih şeridiyle gösterir, bu değişimin doğal bir süreç olduğunu değerlendirme raporunda ifade ederiz.

Bu dersin öteki kaynakları