Bir akrabanın kim olduğunu, mesleğini ve nerede çalıştığını farklı sorularla öğreniriz. Bu hafta bu bilgileri kısa Arapça cümlelerle ilişkilendirecek; belirli isimlerde şemsi ve kameri harflerin etkisini göreceğiz.
Aile bireyleri
وَالِد baba, وَالِدَة anne; جَدّ dede, جَدَّة nine demektir. وَالِدِي “babam”, وَالِدَتِي “annem” anlamındadır.
عَمّ amca, عَمَّة hala; خَال dayı, خَالَة teyze için kullanılır. Anne ve baba tarafındaki akrabaları ayırmak anlamı doğru kurmaya yardım eder.
وَلَد erkek çocuk, بِنْت kız çocuk; حَفِيد erkek torun, حَفِيدَة kız torun anlamındadır.
Meslek adları
مُعَلِّم öğretmen, طَبَّاخ aşçı, سَائِق sürücü, فَلَّاح çiftçi anlamındadır. Kadın için kullanılan biçimleri مُعَلِّمَة, طَبَّاخَة, سَائِقَة, فَلَّاحَة şeklindedir.
مُمَرِّضَة hemşire, بَيْطَرِيَّة veteriner, مُحَامِيَة avukat, شُرْطِيَّة polis, ضَابِطَة subay sözcüklerinin kadın için kullanılan biçimleridir. Erkek için مُمَرِّض, بَيْطَرِيّ, مُحَامٍ, شُرْطِيّ, ضَابِط kullanılır.
Kim, hangi meslek, nerede?
مَنْ هَذَا؟ “Bu kim?” sorusudur. مَا مِهْنَتُهُ؟ bir erkeğin, مَا مِهْنَتُهَا؟ bir kadının mesleğini sorar. “Nerede?” anlamındaki أَيْنَ ise yer bilgisi ister.
خَالِي مُعَلِّم “Dayım öğretmendir.” biçiminde bir tanıtımdır. هُوَ يَعْمَلُ فِي مَدْرَسَتِي “O, okulumda çalışır.” diyerek yer bilgisi eklenir. Kadın için هِيَ تَعْمَلُ kullanılır.
لَا يَعْمَلُ “çalışmaz”, لَا تَعْمَلُ ise kadın için “çalışmaz” ifadesidir. كَمْ ile sayı sorulur.
Akrabayı bir özelliğiyle tanıtma
مَاهِر becerikli, نَشِيط çalışkan veya faal anlamında kullanılabilir. Kadın için مَاهِرَة ve نَشِيطَة biçimleri vardır.
خَالَتِي مُعَلِّمَة نَشِيطَة cümlesi “Teyzem çalışkan bir öğretmendir.” anlamındadır. وَ bağlacı “ve” anlamıyla iki bilgiyi bağlayabilir.
Belirli isim ve kameri harf
İsmin başındaki ال belirli bir varlığı göstermeye yardım eder. Kitaptaki بَيْت ve الْبَيْت örneklerinde bu ekin yazılışı ve okunuşu karşılaştırılır.
Kameri harfle başlayan bir sözcükte ال içindeki lam okunur. الْبَيْت ve الْحَقِيبَة bu durumu gösterir. Kitabın kameri harf dizisi ا ب ج ح خ ع غ ف ق ك م ه و ي biçimindedir.
Şemsi harfle okunuş
Şemsi harfle başlayan sözcükte ال içindeki lam ayrı bir ses olarak okunmaz; sonraki harf şeddeli söylenir. الدَّرْس ve التِّلْفَاز örneklerini bu yönden inceleyebilirsin.
Şemsi harfler ت ث د ذ ر ز س ش ص ض ط ظ ل ن şeklindedir. Lam yazıda kalır; okunuş değişir. Seslendirmeyi kitapta verilen ses kayıtlarıyla karşılaştırmak gerekir.
Örnekler
Örnek 1Bir aile şemasında annenin kız kardeşi gösteriliyor. خَالَة mi, عَمَّة mi yazılmalıdır?
Cevabı göster
خَالَة yazılmalıdır; teyze demektir. عَمَّة ise haladır.
Örnek 2مَا مِهْنَتُهَا؟ sorusuna هِيَ مُعَلِّمَة cevabı veriliyor. Öğrenilen bilgi nedir?
Cevabı göster
Sözü edilen kadının öğretmen olduğu öğrenilir. Soru mesleğini sormaktadır.
Örnek 3Bir erkek için هُوَ يَعْمَلُ kullanılmış. Aynı anlam kadın için nasıl söylenir?
Cevabı göster
هِيَ تَعْمَلُ kullanılır. Hem kişi sözcüğü hem fiilin başlangıcı değişir.
Örnek 4خَالَتِي مُعَلِّمَة نَشِيطَة cümlesindeki akrabalık, meslek ve özelliği ayırınız.
Cevabı göster
Akrabalık teyzem, meslek öğretmen, özellik çalışkan/faaldir.
Örnek 5الْبَيْت ile الدَّرْس sözcüklerinde lamın okunuşu neden farklıdır?
Cevabı göster
ب kameri, د şemsi harftir. İlkinde lam okunur; ikincisinde ayrı okunmaz ve dal şeddelenir.
Örnek 6“Lamı söylemiyorsam yazıdan da çıkarırım.” diyen öğrencinin çıkarımını düzeltiniz.
Cevabı göster
Şemsi harften önce lam yazıda bulunur. Değişiklik okunuştadır; sonraki harf şeddeli okunur.
Etkinlikler
Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.
1Aile kartında “Babamın erkek kardeşi” yazıyor. Hangi Arapça akrabalık adı uygundur?
Babanın erkek kardeşi amcadır: عَمّ.
2Bir soruya “O, okulumda çalışır.” cevabı verilmiş. Soru hangi bilgiyi istemiş olabilir?
“Nerede çalışır?” sorusuna yer bildiren bir cevap verilmiştir.
3Şemsi harften önce lamın ayrı okunmadığını göstermek için hangi örnek seçilmelidir?
Dal şemsi harftir; diğer seçeneklerin başlangıç harfleri kameridir.
4Yargıları değerlendiriniz; açıklamalarla cevabınızı karşılaştırınız.
- وَالِدَة anne anlamındadır.
وَالِد ise baba demektir.
- مَا مِهْنَتُهُ؟ bir kişinin nerede olduğunu sorar.
Mesleğini sorar; yer için أَيْنَ kullanılır.
- مُعَلِّمَة kadın öğretmen için kullanılır.
Erkek için kullanılan biçim مُعَلِّمdir.
- Şemsi harften önce belirlilik ekindeki lam yazıdan kaldırılır.
Lam yazılır; ayrı bir ses olarak okunmaz.
- وَالِدَة anne anlamındadır.
5İlişkili kavram ve açıklamaları eşleştiriniz.
Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.
6Kelimeleri uygun boşluklara yerleştiriniz. Bir kelime artacak.
- Meslek adlarından طَبَّاخ Türkçede demektir.
- سَائِق sözcüğünün anlamı olarak verilebilir.
- فَلَّاح sözcüğü mesleğini belirtir.
Önce bütün boşlukları doldurun.
7أَيْنَ يَعْمَلُ خَالُكَ؟ sorusuna yalnız “Dayım öğretmen.” demek neden yeterli değildir?
1. ipucu: Sorunun başındaki sözcüğün anlamını düşün.
2. ipucu: Meslek ile çalışma yerini ayır.
Cevap: Soru dayının nerede çalıştığını sorar. Mesleğini söylemenin yanında çalışma yeri, örneğin okul bilgisi verilmelidir.
8Bir öğrencinin التِّلْفَاز okurken lamı ayrıca söylemesi nasıl düzeltilir?
1. ipucu: Lamdan sonra gelen harfe bak.
2. ipucu: Ta şemsi harfler arasındadır.
Cevap: Lam ayrı okunmaz; sonraki ta şeddeli söylenir. Yazıdaki lam korunur; ses örneğiyle okunuş karşılaştırılır.
Kısaca
- Akrabalık, meslek ve çalışma yeri farklı sorularla öğrenilir.
- Kişiye göre meslek sözcüğünün ve fiilin uygun biçimi seçilir.
- Belirlilik ekinin lamı kameri harften önce okunur; şemsi harften önce ayrı okunmaz.