Altıncı sınıf Arapça dersimizin 1. Ünite: Akrabalarım ünitesinin bu haftaki dersinde, geçen haftalarda öğrendiğimiz geniş aile bireylerini (amca, hala, dayı, teyze, dede, nine, torun) ve meslekleri (öğretmen, hemşire, veteriner, avukat, aşçı, polis, subay, çiftçi, şoför) bir araya getirerek ailemizi ve akrabalarımızı bütüncül olarak tanıtıyoruz! Ayrıca Arapçanın en önemli ses kurallarından biri olan Harf-i Ta'rîf (اَلْ) ile Şemsî ve Kamerî harfleri öğreniyoruz. Neden اَلْمُعَلِّمُ derken 'l' sesi okunur da اَلطَّبَّاخُ derken 'l' sesi okunmayıp 'Et-tabbâhu' denir? Gelin, birlikte keşfedelim!
1. Geniş Aile ve Akraba İsimleri (أَسْمَاءُ الْأَقَارِبِ)
1. Ünitemiz boyunca öğrendiğimiz aile ve akraba kelimelerini eril (müzekker) ve dişil (müennes) çiftleriyle birlikte hatırlayalım: • Anne - Baba - Çocuklar: وَالِدٌ / أَبٌ (Baba) — وَالِدَةٌ / أُمٌّ (Anne) | وَلَدٌ / اِبْنٌ (Erkek çocuk / Oğul) — بِنْتٌ / اِبْنَةٌ (Kız çocuk / Kız). • Dede - Nine - Torun: جَدٌّ (Dede) — جَدَّةٌ (Nine: Babaanne/Anneanne) | حَفِيدٌ (Erkek torun) — حَفِيدَةٌ (Kız torun).
• Baba Tarafı Akrabalar: عَمٌّ (Amca: Babanın erkek kardeşi) — عَمَّةٌ (Hala: Babanın kız kardeşi). • Anne Tarafı Akrabalar: خَالٌ (Dayı: Annenin erkek kardeşi) — خَالَةٌ (Teyze: Annenin kız kardeşi). Kelimenin sonuna ـِي (benim) bitişik zamiri eklediğimizde عَمِّي (amcam), عَمَّتِي (halam), خَالِي (dayım), خَالَتِي (teyzem), جَدِّي (dedem), جَدَّتِي (ninem) anlamı oluşur.
2. Meslekler (الْمِهَنُ) ve Niteleme Sıfatları (مَاهِرٌ / نَشِيطٌ)
Akrabalarımızın yaptığı meslekleri tanıtırken kullandığımız 9 temel meslek ismi (müzekker ve müennes halleriyle) şunlardır: 1. مُعَلِّمٌ / مُعَلِّمَةٌ : Öğretmen 2. مُمَرِّضٌ / مُمَرِّضَةٌ : Hemşire / Sağlık memuru 3. بَيْطَرِيٌّ / بَيْطَرِيَّةٌ : Veteriner 4. مُحَامٍ / مُحَامِيَةٌ : Avukat 5. طَبَّاخٌ / طَبَّاخَةٌ : Aşçı 6. شُرْطِيٌّ / شُرْطِيَّةٌ : Polis 7. ضَابِطٌ / ضَابِطَةٌ : Subay / Komiser 8. سَائِقٌ / سَائِقَةٌ : Şoför / Sürücü 9. فَلَّاحٌ / فَلَّاحَةٌ : Çiftçi.
Bir kişinin mesleğinde çok başarılı ve çalışkan olduğunu anlatmak için iki güzel sıfat kullanırız: • مَاهِرٌ (Erkek) / مَاهِرَةٌ (Kadın): Yetenekli, usta, becerikli. • نَشِيطٌ (Erkek) / نَشِيطَةٌ (Kadın): Çalışkan, gayretli, enerjik. • Örnek: خَالِي مُحَامٍ مَاهِرٌ. (Dayım yetenekli bir avukattır.) • Örnek: عَمَّتِي مُعَلِّمَةٌ نَشِيطَةٌ. (Halam çalışkan bir öğretmendir.)
3. Meslek ve Çalışma Yeri Sorma: مَا مِهْنَتُهُ؟ / أَيْنَ يَعْمَلُ؟
Bir kişinin mesleğini sormak için مِهْنَةٌ (meslek) kelimesinin sonuna zamir ekleyerek sorarız: • مَا مِهْنَتُكَ / مِهْنَتُكِ؟ (Senin mesleğin ne?) • مَا مِهْنَتُهُ؟ (Onun [erkek] mesleği ne?) -> هُوَ بَيْطَرِيٌّ. (O veterinerdir.) • مَا مِهْنَتُهَا؟ (Onun [kadın] mesleği ne?) -> هِيَ مُمَرِّضَةٌ. (O hemşiredir.)
Bir kişinin nerede olduğunu veya nerede çalıştığını sormak için أَيْنَ (Nerede?) soru edatı ile يَعْمَلُ (Erkek çalışıyor) ve تَعْمَلُ (Kadın çalışıyor) muzari fiillerini kullanırız: • أَيْنَ الْوَالِدُ؟ (Baba nerede?) -> هُوَ فِي الْعَمَلِ. (O iştedir.) • أَيْنَ يَعْمَلُ الْفَلَّاحُ؟ (Çiftçi nerede çalışır?) -> يَعْمَلُ فِي الْمَزْرَعَةِ / فِي الْحَقْلِ. (Çiftlikte / Tarlada çalışır.) • أَيْنَ تَعْمَلُ الْمُمَرِّضَةُ؟ (Hemşire nerede çalışır?) -> تَعْمَلُ فِي الْمُسْتَشْفَى. (Hastanede çalışır.) Olumsuz Cümle: Fiilin başına لَا getirdiğimizde "çalışmıyor" anlamı oluşur: • جَدِّي لَا يَعْمَلُ، هُوَ مُتَقَاعِدٌ. (Dedem çalışmıyor, o emeklidir.) • الْمُعَلِّمَةُ لَا تَعْمَلُ فِي الْمَطْعَمِ، هِيَ تَعْمَلُ فِي الْمَدْرَسَةِ. (Öğretmen lokantada çalışmaz, okulda çalışır.)
4. 'كَمْ ... لِـ...؟' (Kaç Tane Var?) Soru Kalıbı
Arapçada bir kişinin kaç kardeşi, kaç amcası veya kaç çocuğu olduğunu sormak için كَمْ (Kaç?) soru edatı ile sahiplik bildiren لِـ (لَكَ / لَكِ / لَهُ / لَهَا / لِي) harf-i cerrini kullanırız. كَمْ edatından sonra gelen tekil isim iki üstünlü (mansûb) olur: • كَمْ عَمًّا لَكَ؟ (Senin kaç amcan var?) -> لِي عَمٌّ وَاحِدٌ. (Benim bir amcam var.) / لِي عَمَّانِ. (İki amcam var.)
• كَمْ خَالَةً لَكِ يَا زَيْنَبُ؟ (Senin kaç teyzen var ey Zeynep?) -> لِي ثَلَاثُ خَالَاتٍ. (Benim üç teyzem var.) • كَمْ حَفِيدًا لِلْجَدِّ؟ (Dedenin kaç torunu var?) -> لِلْجَدِّ أَرْبَعَةُ أَحْفَادٍ. (Dedenin dört torunu var.)
5. Harf-i Ta'rîf (اَلْ) ile Şemsî ve Kamerî Harfler
Arapçada belirsiz bir ismin (örneğin مُعَلِّمٌ: bir öğretmen) başına اَلْ (Elif-Lâm / Harf-i Ta'rîf) takısı geldiğinde o isim belirli olur (اَلْمُعَلِّمُ: öğretmen) ve kelimenin sonundaki tenvin (iki ötre) tek ötreye düşer. Arap alfabesindeki 28 harf, başlarına اَلْ takısı geldiğinde Lâm (ل) harfinin okunup okunmamasına göre ikiye ayrılır:
1. Şemsî Harfler (الْحُرُوفُ الشَّمْسِيَّةُ — 14 Harf): • Harfler: ت، ث، د، ذ، ر، ز، س، ش، ص، ض، ط، ظ، ل، ن (Adını اَلشَّمْسُ [Eş-şemsü: Güneş] kelimesinden alır). • Kural: Bu 14 harften biriyle başlayan kelimenin başına اَلْ geldiğinde Lâm (ل) harfi yazılır ama OKUNMAZ; Elif doğrudan sonraki harfe bağlanarak o harf şeddeli ( ّ ) okunur! • Ünitemizdeki Şemsî Örnekler: اَلشُّرْطِيُّ (Eş-şurtiyyü), اَلضَّابِطُ (Ed-dâbitu), اَلطَّبَّاخُ (Et-tabbâhu), اَلسَّائِقُ (Es-sâiku).
2. Kamerî Harfler (الْحُرُوفُ الْقَمَرِيَّةُ — 14 Harf): • Harfler: ا، ب، ج، ح، خ، ع، غ، ف، ق، ك، م، و، ه، ي (Adını اَلْقَمَرُ [El-kameru: Ay] kelimesinden alır). • Kural: Bu 14 harften biriyle başlayan kelimenin başına اَلْ geldiğinde Lâm (لْ) harfi cezimli olarak AÇIKÇA OKUNUR! • Ünitemizdeki Kamerî Örnekler: اَلْجَدُّ (El-ceddü), اَلْعَمُّ (El-'ammü), اَلْخَالُ (El-hâlü), اَلْوَالِدُ (El-vâlidü), اَلْمُعَلِّمُ (El-mu'allimü), اَلْفَلَّاحُ (El-fellâhu), اَلْبَيْطَرِيُّ (El-baytariyyü).
6. Örnek Metin Çözümlemesi: 'Ailem ve Akrabalarım'
Şimdi ünitemizin tüm yapılarını içeren kısa bir tanıtım metnini okuyup çözümleyelim: مَرْحَبًا، أَنَا طَارِقٌ. هٰذِهِ أُسْرَتِي وَهٰؤُلَاءِ أَقَارِبِي. وَالِدِي ضَابِطٌ نَشِيطٌ، وَوَالِدَتِي مُعَلِّمَةٌ مَاهِرَةٌ؛ هِيَ تَعْمَلُ فِي الْمَدْرَسَةِ. لِي عَمٌّ وَاحِدٌ وَخَالَتَانِ. عَمِّي طَبَّاخٌ مَاهِرٌ، هُوَ يَعْمَلُ فِي الْمَطْعَمِ. وَخَالِي بَيْطَرِيٌّ، هُوَ يُحِبُّ الْحَيَوَانَاتِ. جَدِّي وَجَدَّتِي لَا يَعْمَلَانِ الآنَ. أَنَا أُحِبُّ أَقَارِبِي كَثِيرًا!
Türkçe Anlamı: "Merhaba, ben Tarık. Bu benim ailem ve bunlar akrabalarım. Babam çalışkan bir subaydır, annem ise yetenekli bir öğretmendir; o okulda çalışıyor. Benim bir amcam ve iki teyzem var. Amcam usta bir aşçıdır, o lokantada çalışıyor. Dayım ise veterinerdir, o hayvanları sever. Dedem ve ninem şimdi çalışmıyorlar. Ben akrabalarımı çok seviyorum!"
Örnekler
Örnek 1Aşağıdaki akraba tanımlarının hangi Arapça akraba ismine karşılık geldiğini yazınız: 1) أَبُو الْوَالِدِ (Babanın babası) 2) أُخْتُ الْوَالِدِ (Babanın kız kardeşi) 3) أَخُو الْوَالِدَةِ (Annenin erkek kardeşi) 4) بِنْتُ الْوَلَدِ (Oğlun kızı)
Cevabı göster
1) اَلْجَدُّ (Dede / Büyükbaba) 2) اَلْعَمَّةُ (Hala) 3) اَلْخَالُ (Dayı) 4) اَلْحَفِيدَةُ (Kız torun)
Örnek 2Aşağıdaki sorulara parantez içindeki kelimeleri kullanarak Arapça tam cümlelerle cevap veriniz: 1) مَا مِهْنَتُهُ؟ (فَلَّاحٌ / نَشِيطٌ) 2) أَيْنَ تَعْمَلُ خَالَتُكَ؟ (فِي الْمُسْتَشْفَى) 3) هَلْ يَعْمَلُ السَّائِقُ فِي الْمَحْكَمَةِ؟ (لَا)
Cevabı göster
1) هُوَ فَلَّاحٌ نَشِيطٌ. (O, çalışkan bir çiftçidir.) 2) هِيَ تَعْمَلُ فِي الْمُسْتَشْفَى. (O, hastanede çalışıyor.) 3) لَا، هُوَ لَا يَعْمَلُ فِي الْمَحْكَمَةِ. (Hayır, o mahkemede çalışmıyor.)
Örnek 3Aşağıdaki kelimeleri başlarındaki harfin 'Şemsî' veya 'Kamerî' oluşuna göre iki gruba ayırınız ve okunuşlarını yazınız: اَلطَّبَّاخُ، اَلْمُحَامِي، اَلشُّرْطِيُّ، اَلْعَمَّةُ، اَلضَّابِطُ، اَلْجَدَّةُ.
Cevabı göster
• Şemsî Harfle Başlayanlar (Lâm okunmaz, sonraki harf şeddelenir): 1) اَلطَّبَّاخُ (Et-tabbâhu - ط harfi), 2) اَلشُّرْطِيُّ (Eş-şurtiyyü - ش harfi), 3) اَلضَّابِطُ (Ed-dâbitu - ض harfi). • Kamerî Harfle Başlayanlar (Lâm cezimli okunur): 1) اَلْمُحَامِي (El-muhâmî - م harfi), 2) اَلْعَمَّةُ (El-'ammetü - ع harfi), 3) اَلْجَدَّةُ (El-ceddetü - ج harfi).
Örnek 4Aşağıdaki müzekker (eril) cümleleri müennes (dişil) biçime dönüştürünüz: 1) عَمِّي مُحَامٍ مَاهِرٌ. 2) خَالِي مُمَرِّضٌ نَشِيطٌ، هُوَ يَعْمَلُ فِي الْمُسْتَشْفَى.
Cevabı göster
1) عَمَّتِي مُحَامِيَةٌ مَاهِرَةٌ. (Halam yetenekli bir avukattır.) 2) خَالَتِي مُمَرِّضَةٌ نَشِيطَةٌ، هِيَ تَعْمَلُ فِي الْمُسْتَشْفَى. (Teyzem çalışkan bir hemşiredir, o hastanede çalışıyor.)
Örnek 5'كَمْ عَمًّا لَكَ؟' ve 'أَيْنَ الْوَالِدَةُ؟' sorularının Türkçe anlamlarını yazarak her birine birer Arapça cevap veriniz.
Cevabı göster
1) 'كَمْ عَمًّا لَكَ؟' -> Anlamı: 'Senin kaç amcan var?' Cevap: 'لِي عَمَّانِ.' (Benim iki amcam var.) 2) 'أَيْنَ الْوَالِدَةُ؟' -> Anlamı: 'Anne nerede?' Cevap: 'هِيَ فِي الْعَمَلِ / فِي الْبَيْتِ.' (O iştedir / evdedir.)
Etkinlikler
Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.
1Aşağıdaki Arapça akraba isimlerinden hangisi 'Annenin erkek kardeşi (Dayı)' ve 'Babanın kız kardeşi (Hala)' anlamlarına sırasıyla karşılık gelir?
Annenin erkek kardeşi (dayı) 'خَالٌ', babanın kız kardeşi (hala) ise 'عَمَّةٌ' kelimesidir.
2Aşağıdaki kelimelerden hangisinin ilk harfi 'Şemsî Harf' olup, başına 'اَلْ' takısı geldiğinde 'Lâm (ل)' harfi okunmadan sonraki harf şeddeli okunur?
ش (Şîn) harfi Şemsî harftir; başına اَلْ geldiğinde Lâm okunmaz ve 'اَلشُّرْطِيُّ' (Eş-şurtiyyü) şeklinde şeddeli okunur. Diğer dört kelimenin ilk harfleri (م، ف، ب، خ) Kamerîdir.
3'عَمَّتِي ___ مَاهِرَةٌ، هِيَ ___ فِي الْمُسْتَشْفَى.' cümlesinde boş bırakılan yerlere dil bilgisi ve anlam uyumuna göre sırasıyla aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?
Özne 'عَمَّتِي' (halam - müennes) ve çalışma yeri 'الْمُسْتَشْفَى' (hastane) olduğu için müennes meslek ismi 'مُمَرِّضَةٌ' (hemşire) ve müennes muzari fiil 'تَعْمَلُ' (çalışıyor) gelmelidir.
4Aşağıdaki ifadelerin doğru mu yanlış mı olduğunu belirleyiniz.
- 'جَدٌّ' kelimesi dede, 'حَفِيدٌ' kelimesi ise erkek torun anlamına gelir.
Doğrudur; جَدٌّ dede, جَدَّةٌ nine, حَفِيدٌ erkek torun, حَفِيدَةٌ kız torun demektir.
- Bir kadın için 'Onun mesleği nedir?' diye sorarken 'مَا مِهْنَتُهُ؟' kalıbı kullanılır.
Yanlıştır; erkek için 'مَا مِهْنَتُهُ؟', kadın için ise 'مَا مِهْنَتُهَا؟' kalıbı kullanılır.
- 'بَيْطَرِيٌّ' kelimesi hayvanları tedavi eden 'veteriner' anlamına gelir.
Doğrudur; بَيْطَرِيٌّ / بَيْطَرِيَّةٌ veteriner demektir.
- Kamerî harflerle başlayan kelimelerin başına 'اَلْ' takısı geldiğinde Lâm (لْ) harfi cezimli olarak açıkça okunur.
Doğrudur; örneğin اَلْقَمَرُ (El-kameru), اَلْعَمُّ (El-'ammü) kelimelerinde Lâm harfi okunur.
- 'جَدٌّ' kelimesi dede, 'حَفِيدٌ' kelimesi ise erkek torun anlamına gelir.
5Aşağıdaki Arapça meslek isimlerini Türkçe karşılıklarıyla eşleştiriniz.
Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.
6Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri uygun Arapça kelimelerle tamamlayınız.
- يَعْمَلُ خَالُكَ؟ — هُوَ يَعْمَلُ فِي الْمَحْكَمَةِ. (Dayın nerede çalışıyor?)
- عَمًّا لَكَ يَا أَحْمَدُ؟ — لِي عَمَّانِ. (Senin kaç amcan var ey Ahmet?)
- وَالِدِي طَبَّاخٌ . (Babam yetenekli/usta bir aşçıdır.)
- جَدَّتِي تَعْمَلُ فِي الْمَدْرَسَةِ. (Ninem okulda çalışmıyor.)
Önce bütün boşlukları doldurun.
7Geniş ailenizden üç akrabanızı (örneğin amcanızı, teyzenizi ve dedenizi) seçerek; onların kim olduğunu, mesleklerini, niteliklerini (مَاهِرٌ / نَشِيطٌ) ve nerede çalıştıklarını (يَعْمَلُ / تَعْمَلُ فِي...) anlatan 3 cümlelik Arapça bir paragraf yazınız ve Türkçeye çeviriniz.
1. ipucu: 1. İpucu: Birinci cümlede amcanızı (عَمِّي) veya dayınızı (خَالِي) eril sıfat ve 'يَعْمَلُ فِي...' ile tanıtınız.
2. ipucu: 2. İpucu: İkinci cümlede teyzenizi (خَالَتِي) veya halanızı (عَمَّتِي) dişil sıfat ve 'تَعْمَلُ فِي...' ile tanıtınız.
Cevap: Örnek Paragraf: 1) عَمِّي فَلَّاحٌ نَشِيطٌ، هُوَ يَعْمَلُ فِي الْمَزْرَعَةِ. (Amcam çalışkan bir çiftçidir, o çiftlikte çalışıyor.) 2) وَخَالَتِي مُحَامِيَةٌ مَاهِرَةٌ، هِيَ تَعْمَلُ فِي الْمَحْكَمَةِ. (Teyzem ise yetenekli bir avukattır, o mahkemede/adliyede çalışıyor.) 3) وَجَدِّي مُعَلِّمٌ مُتَقَاعِدٌ، هُوَ لَا يَعْمَلُ الآنَ. (Dedem ise emekli bir öğretmendir, o şimdi çalışmıyor.)
Kısaca
- Geniş aile ve akraba isimleri: وَالِدٌ / وَالِدَةٌ (baba / anne), وَلَدٌ / بِنْتٌ (oğul / kız), جَدٌّ / جَدَّةٌ (dede / nine), حَفِيدٌ / حَفِيدَةٌ (erkek / kız torun), عَمٌّ / عَمَّةٌ (amca / hala), خَالٌ / خَالَةٌ (dayı / teyze).
- Meslekler (الْمِهَنُ): مُعَلِّمٌ (öğretmen), مُمَرِّضٌ (hemşire), بَيْطَرِيٌّ (veteriner), مُحَامٍ / مُحَامِيَةٌ (avukat), طَبَّاخٌ (aşçı), شُرْطِيٌّ (polis), ضَابِطٌ (subay), سَائِقٌ (şoför), فَلَّاحٌ (çiftçi).
- Meslek ve nitelik sorma: مَا مِهْنَتُهُ؟ / مَا مِهْنَتُهَا؟ (Onun mesleği nedir?) -> هُوَ طَبَّاخٌ مَاهِرٌ (O, yetenekli bir aşçıdır) / هِيَ مُمَرِّضَةٌ نَشِيطَةٌ (O, çalışkan bir hemşiredir).
- Çalışma yeri: أَيْنَ يَعْمَلُ / تَعْمَلُ؟ (Nerede çalışıyor?) -> يَعْمَلُ فِي الْمَزْرَعَةِ (Çiftlikte çalışıyor) | Olumsuz: لَا يَعْمَلُ / لَا تَعْمَلُ فِي... (...-de çalışmıyor).
- Sayı sorma kalıbı: كَمْ عَمًّا لَكَ؟ (Senin kaç amcan var?) / كَمْ أُخْتًا لِعَلِيٍّ؟ (Ali'nin kaç kız kardeşi var?).
- Kelimenin başına belirlilik takısı اَلْ geldiğinde; 14 Kamerî harfte 'Lâm' cezimli okunur (اَلْعَمُّ: El-'ammü), 14 Şemsî harfte ise 'Lâm' okunmayıp sonraki harf şeddeli okunur (اَلشُّرْطِيُّ: Eş-şurtiyyü).