Akrabalarım: Dinleme Metni, Kameri ve Şemsi Harfler

Kitap dinleme metnine doğrudan başlamaz. Önce sofra başındaki aileyi gösteren resim incelenir: masada bir dede, bir nine, anne, baba ve bir kız çocuğu vardır. Resimdeki kişileri Arapça adlandırmaya çalışmak (جَدّ, جَدَّة, والِد, والِدَة, بِنْت) hazırlığın ilk adımıdır; ardından aynı konunun videosu izlenir ve içeriği gözlemlenir.

İkinci adımda metin dinlenir ve duyulan kelimelerin numarası doğru resmin altına yazılır. Kitabın verdiği altı kelime والِدي, جَدّي, جَدَّتي, والِدَتي, عائِلَتي ve مُمَرِّضَة kelimeleridir. Beşi akrabalık bildirir, biri ise meslek adıdır; resimler arasında hemşire kıyafetli genç kadın bu kelimeye aittir.

Hazırlığın amacı, dinlerken neyi yakalayacağını önceden bilmektir: Kimler tanıtılacak, hangi meslekler geçebilir? Böylece kelimeleri duyar duymaz tanırsın.

Metinde Yasemin kendini ve ailesini tanıtır: مَرْحَبًا أَنا ياسَمين، هَذِهِ عائِلَتي. Ardından dört kişiyi sırayla tanıtır: هَذا جَدّي وَهُوَ طَبّاخ. (Bu dedem, o aşçıdır.) وَهَذِهِ جَدَّتي زَهْرَة وَهِيَ مُتَقاعِدَة. (Bu ninem Zehra, o emeklidir.) هَذا والِدي أَحْمَد وَهُوَ مُحامٍ. (Bu babam Ahmet, o avukattır.) هَذِهِ والِدَتي فاطِمَة وَهِيَ مُعَلِّمَة. (Bu annem Fatma, o öğretmendir.)

Kitaptaki alıştırmada meslek kelimeleri boş bırakılmıştır; yanlarındaki resimler ipucu verir. Aşçı şapkalı dede için طَبّاخ, bayrak önünde takım elbiseli baba için مُحامٍ seçilir. Verilen beş kelimeden مُمَرِّضَة hiçbir boşluğa girmez; artan kelimedir.

Her cümle aynı kalıpla kurulur: işaret zamiri + akraba adı (+ kişinin adı) + bağlaç ve zamir + meslek. Erkekler için هَذا … وَهُوَ …, kadınlar için هَذِهِ … وَهِيَ … kullanılır. Meslek adı da kişiye uyar: مُعَلِّم erkek, مُعَلِّمَة kadın öğretmendir.

Metindeki kelimeler iki gruba ayrılır. Kitabın tablosunda الْأَقارِب (akrabalar) satırında والِد, جَدَّة, جَدّ, والِدَة doğru işaretlenir; مُحامِيَة ve طَبّاخ bu satıra ait değildir. الْمِهَن (meslekler) satırında ise مُعَلِّم, طَبّاخ, مُحامِيَة ve مُتَقاعِدَة yer alır.

Kitap, emekli anlamındaki مُتَقاعِدَة kelimesini meslek grubunda sayar. Bu, Yasemin’in ninesi için kullanılan kelimedir.

Bir sonraki alıştırmada resme uygun cümle seçilir: Sınıfta tahta önündeki kadın için والِدَتي مُعَلِّمَة (mühendis değil), tarladaki yaşlı adam için جَدّي فَلّاح (öğretmen değil), bayraklı ofisteki adam için والِدي مُحامٍ, evde oturan yaşlı kadın için جَدَّتي مُتَقاعِدَة doğrudur. Resimdeki yer ve kıyafet, mesleği belirlemenin anahtarıdır.

Metin ikinci kez dinlenir ve üç soru sözlü cevaplanır. مَنِ الْمُتَقاعِدَة؟ (Emekli olan kim?) sorusunun cevabı جَدَّتي زَهْرَة yani ninedir. ما اسْمُ الْوالِد؟ (Babanın adı ne?) sorusuna أَحْمَد denir. هَلِ الْوالِدَة مُحامِيَة؟ (Anne avukat mı?) sorusu ise لا، هِيَ مُعَلِّمَة. diye cevaplanır.

Soru kelimesi cevabın türünü belirler: مَن bir kişi, ما اسْم bir ad, هَل ise نَعَم ya da لا ister. هَل ile sorulan soruya “hayır” deniyorsa doğrusu eklenir.

Dersin sekizinci alıştırmasında cümleler dinlenir ve her cümle için üç resimden doğru olanı seçilir. Resimler aynı kişiyi farklı yerlerde (bayraklı ofis, tarla, sınıf) ya da farklı kişileri aynı yerde (okul bahçesinde genç kadın, genç adam, yaşlı adam) gösterir. Önce akraba kelimesini (kim?), sonra meslek ya da yer kelimesini yakalamak gerekir.

Telaffuz bölümü بَيْت – الْبَيْت, بَقَرَة – الْبَقَرَة, باب – الْباب, بَنْطَلون – الْبَنْطَلون çiftleriyle başlar. Resimlerde ال almayan kelime için gri, herhangi bir ev ya da kapı çizilmiştir; ال alan kelime için ise kastedilen tek bir ev renkli gösterilir. Yani الْبَيْت “o bilinen ev” demektir.

Kitabın ay simgesiyle verdiği listede on dört kelime kameri harfle başlar: الْأَرْنَب, الْبُرْتُقال, الْجَمَل, الْحِصان, الْخُبْز, الْعِنَب, الْغُرْفَة, الْفُرْشاة, الْقِطَّة, الْكُرَة, الْمِرْآة, الْوَرْدَة, الْهاتِف, الْيَخْت. Bunların hepsinde lam sükûnlu okunur: el-arnab, el-kura, el-hâtif.

Kitap kameri harf dizisini اَلْ – اَلْب – اَلْج – اَلْح – اَلْخ – اَلْع – اَلْغ – اَلْف – اَلْق – اَلْك – اَلْم – اَلْه – اَلْو – اَلْي biçiminde verir. Yapboz alıştırmasında أُذُن – الْأُذُن, جَزَر – الْجَزَر, عَلَم – الْعَلَم çiftleri bu kurala örnektir.

تِلْميذ kelimesine ال eklenince kitap iki yazımı karşılaştırır: اَلْتِلْميذ yanlış, اَلتِّلْميذ doğrudur. Lam yazıda kalır ama ayrı bir ses olarak söylenmez; ondan sonraki harf şeddeli okunur: et-tilmîz. Aynı şekilde تُفّاح – التُّفّاح, تِلْفاز – التِّلْفاز, تاج – التّاج olur.

Güneş simgeli listede on dört şemsi kelime vardır: التَّنّورَة, الثَّوْب, الدَّفْتَر, الذُّرَة, الرُّمّان, الزَّرافَة, السَّفينَة, الشَّجَرَة, الصَّفّ, الضِّفْدَع, الطّائِرَة, الظَّرْف, اللَّوْز, النَّظّارَة. Şemsi harf dizisi اَلتّ – اَلثّ – اَلدّ – اَلذّ – اَلرّ – اَلزّ – اَلسّ – اَلشّ – اَلصّ – اَلضّ – اَلطّ – اَلظّ – اَللّ – اَلنّ biçimindedir; yapbozdaki الثَّوْر, الدَّرّاجَة, السَّرير örnekleri de bu gruptandır.

Son alıştırmalarda alfabe şeridinde her harfin altına kameri için ق, şemsi için ش yazılır; sonra doğru yazım seçilir: الدَّرْس (الْدَرْس değil), الرِّزْق, الْمَطْبَخ, الْخَريطَة, الْحَياة, النّافِذَة. Kural basit: Şemsi harfte lam üzerinde sükûn olmaz, sonraki harfe şedde gelir; kameri harfte lam sükûnludur, şedde yoktur.