Haydi Okula ünitesinin bu dersinde, sınıfımızın (الصَّفُّ) içinde kullandığımız ders araç gereçlerini ve okul bahçesindeki (فِنَاءُ الْمَدْرَسَةِ) yaşamı Arapça ifadelerle ele alıyoruz. Eşyaların ve okul bölümlerinin konumunu yer zarflarıyla (فَوْقَ، تَحْتَ، أَمَامَ، خَلْفَ، يَمِينَ، يَسَارَ) tarif etmeyi ve sınıf içi iletişimde sıkça geçen emir cümlelerini hem müzekker hem müennes muhatap için doğru kullanmayı öğreniyoruz.
Sınıfımda ve Okul Bahçesinde: Ders Araç Gereçleri ve Birimler
Ortaokulumuzda (اَلْمَدْرَسَةُ الْمُتَوَسِّطَةُ) günümüzün büyük bölümü sınıfta (فِي الصَّفِّ) ve teneffüslerde okul bahçesinde (فِي فِنَاءِ الْمَدْرَسَةِ) geçer. Altıncı sınıf öğrencisi kendini tanıtırken أَنَا طَالِبٌ فِي الصَّفِّ السَّادِسِ (Erkek: Ben altıncı sınıfta öğrenciyim) veya أَنَا طَالِبَةٌ فِي الصَّفِّ السَّادِسِ (Kız: Ben altıncı sınıfta öğrenciyim) cümlesini kurar.
Sınıfımızda ders işlerken kullandığımız başlıca eşyalar şunlardır: سَبُّورَةٌ ذَكِيَّةٌ (akıllı tahta), مَقْعَدٌ (öğrenci sırası), طَاوِلَةٌ (masa), خَرِيطَةٌ (harita), حَاسُوبٌ (bilgisayar), سَاعَةٌ (saat) ve مَكْتَبَةٌ (kitaplık). Çantamızda (حَقِيبَةٌ) ise كِتَابٌ (kitap), دَفْتَرٌ (defter), قَلَمٌ (kalem), مِقْلَمَةٌ (kalemlik), مِمْحَاةٌ (silgi) ve مِسْطَرَةٌ (cetvel) bulunur.
Okul bahçesine (فِنَاءُ الْمَدْرَسَةِ) çıktığımızda bayrağımızı (عَلَمٌ) görürüz; kantin (مَقْصِفٌ), laboratuvar (مُخْتَبَرٌ), kütüphane (مَكْتَبَةٌ), mescit (مَسْجِدٌ), müdür odası (غُرْفَةُ الْمُدِيرِ) ve öğretmenler odası (غُرْفَةُ الْمُعَلِّمِينَ) okulun temel bölümlerini oluşturur.
Yer-Yön Zarfları (فَوْقَ، تَحْتَ، أَمَامَ، خَلْفَ، يَمِينَ، يَسَارَ) ve Katlar
Bir eşyanın veya okul bölümünün nerede olduğunu sormak için أَيْنَ يُوجَدُ ...؟ (müzekker) veya أَيْنَ تُوجَدُ ...؟ (müennes) soru kalıbı kullanılır. Örneğin أَيْنَ الْكِتَابُ؟ (Kitap nerededir?) veya أَيْنَ تُوجَدُ السَّبُّورَةُ الذَّكِيَّةُ؟ (Akıllı tahta nerededir?) şeklinde soru yöneltilir.
Konum bildirirken altı temel yer-yön zarfından yararlanılır: Üstünde anlamında فَوْقَ (الْكِتَابُ فَوْقَ الْمَقْعَدِ — Kitap sıranın üstündedir), altında anlamında تَحْتَ (الْحَقِيبَةُ تَحْتَ الطَّاوِلَةِ — Çanta masanın altındadır), önünde anlamında أَمَامَ (الْمُعَلِّمُ أَمَامَ السَّبُّورَةِ — Öğretmen tahtanın önündedir) ve arkasında anlamında خَلْفَ (فِنَاءُ الْمَدْرَسَةِ خَلْفَ الْمَبْنَى — Okul bahçesi binanın arkasındadır) kullanılır.
Sağ ve sol yönlerini belirtmek için يَمِينَ (sağında) ve يَسَارَ (solunda) zarfları kullanılır: الْمُخْتَبَرُ يَمِينَ الْمَكْتَبَةِ (Laboratuvar kütüphanenin sağındadır), غُرْفَةُ الْمُدِيرِ يَسَارَ غُرْفَةِ الْمُعَلِّمِينَ (Müdür odası öğretmenler odasının solundadır). Katları belirtirken اَلطَّابِقُ الْأَوَّلُ (birinci kat), اَلطَّابِقُ الثَّانِي (ikinci kat) ve اَلطَّابِقُ الثَّالِثُ (üçüncü kat) tamlamaları kurulur.
Sınıf İçi Emir Kalıpları, Sıra Sayıları ve Sosyal İfadeler
Sınıf içi iletişimde öğretmenin öğrencilere verdiği yönergeler emir fiilleriyle ifade edilir. Erkek öğrenciye (müzekker) hitap ederken fiilin sonu cezmli (ـْ) olurken, kız öğrenciye (müennes) hitap ederken fiilin sonuna ـِي (yâ) eki getirilir: اِجْلِسْ! / اِجْلِسِي! (Otur!), قُمْ! / قُومِي! (Ayağa kalk!), اِفْتَحْ! / اِفْتَحِي! (Aç!), أَغْلِقْ! / أَغْلِقِي! (Kapat!).
Okuma, yazma ve dinleme etkinliklerinde ise اِقْرَأْ! / اِقْرَئِي! (Oku!), اُكْتُبْ! / اُكْتُبِي! (Yaz!), اِسْتَمِعْ! / اِسْتَمِعِي! (Dinle!) ve اُنْظُرْ إِلَى السَّبُّورَةِ! / اُنْظُرِي إِلَى السَّبُّورَةِ! (Tahtaya bak!) kalıpları kullanılır. İyelik zamiri olarak erkek öğrenciye ـكَ (دَفْتَرَكَ — senin defterini), kız öğrenciye ـكِ (دَفْتَرَكِ — senin defterini) eklenir.
Sıra sayıları اَلْأَوَّلُ (1.), اَلثَّانِي (2.), اَلثَّالِثُ (3.), اَلرَّابِعُ (4.), اَلْخَامِسُ (5.), اَلسَّادِسُ (6.), اَلسَّابِعُ (7.), اَلثَّامِنُ (8.), اَلتَّاسِعُ (9.) ve اَلْعَاشِرُ (10.) şeklindedir. Diyaloglarda takdir ve onay bildirmek için مُمْتَاز! (Harika / Mükemmel!) ve طَبْعًا! (Tabii ki / Elbette!) sosyal ifadeleri kullanılır.
Örnekler
Örnek 1«الْحَاسُوبُ فَوْقَ الطَّاوِلَةِ وَالْحَقِيبَةُ تَحْتَ الْمَقْعَدِ.» cümlesinin Türkçe anlamını yazınız.
Cevabı göster
«Bilgisayar masanın üstündedir ve çanta sıranın altındadır.» anlamına gelir. Cümlede فَوْقَ (üstünde) ve تَحْتَ (altında) yer zarfları kullanılmıştır.
Örnek 2«أَيْنَ يُوجَدُ الْمَقْصِفُ؟» sorusuna «Kantin birinci katta, kütüphanenin karşısında/önündedir.» anlamında Arapça cevap veriniz.
Cevabı göster
«يُوجَدُ الْمَقْصِفُ فِي الطَّابِقِ الْأَوَّلِ أَمَامَ الْمَكْتَبَةِ.» şeklinde cevap verilir.
Örnek 3Öğretmenin erkek öğrenciye söylediği «اِفْتَحْ دَفْتَرَكَ وَاكْتُبِ الدَّرْسَ!» yönergesini kız öğrenciye hitaben yeniden yazınız.
Cevabı göster
Kız öğrenciye (müennes) hitap edilirken emir fiillerinin sonuna ـِي eklenir ve zamir ـكِ yapılır: «اِفْتَحِي دَفْتَرَكِ وَاكْتُبِي الدَّرْسَ!» (Defterini aç ve dersi yaz!).
Örnek 4«الطُّلَّابُ فِي فِنَاءِ الْمَدْرَسَةِ وَالْمُعَلِّمُونَ فِي غُرْفَةِ الْمُعَلِّمِينَ.» cümlesini Türkçeye çeviriniz.
Cevabı göster
«Öğrenciler okul bahçesindedir ve öğretmenler öğretmenler odasındadır.» anlamına gelir.
Örnek 5Arapçada 1'den 6'ya kadar olan sıra sayılarını (اَلْأَوَّلُ ...) sırasıyla yazınız.
Cevabı göster
اَلْأَوَّلُ (birinci), اَلثَّانِي (ikinci), اَلثَّالِثُ (üçüncü), اَلرَّابِعُ (dördüncü), اَلْخَامِسُ (beşinci), اَلسَّادِسُ (altıncı).
Örnek 6«مَاذَا يُوجَدُ أَمَامَ السَّبُّورَةِ الذَّكِيَّةِ؟» sorusunun anlamını belirterek uygun bir Arapça cümleyle yanıtlayınız.
Cevabı göster
Soru «Akıllı tahtanın önünde ne vardır?» demektir. Cevap: «يُوجَدُ أَمَامَ السَّبُّورَةِ الذَّكِيَّةِ مَقْعَدٌ وَطَاوِلَةٌ.» (Akıllı tahtanın önünde sıra ve masa vardır).
Kavram Kartları
1 / 8
Karta dokunarak arka yüzündeki açıklamayı görün; yön tuşlarıyla kartlar arasında geçiş yapın.
Etkinlikler
Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.
1«اَلْخَرِيطَةُ فَوْقَ السَّبُّورَةِ الذَّكِيَّةِ، وَالسَّاعَةُ يَمِينَ الْخَرِيطَةِ.» cümlesine göre sınıfımızdaki eşyaların konumu hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
فَوْقَ «üstünde», يَمِينَ ise «sağında» demektir; dolayısıyla harita akıllı tahtanın üstünde, saat de haritanın sağındadır.
2Öğretmen sınıftaki kız öğrencisi Zeynep'e «Defterini aç ve dersi oku!» demek istediğinde aşağıdaki cümlelerden hangisini kullanmalıdır?
Müennes (kız) muhataba emir verilirken fiilin sonuna ـِي eklenir: اِفْتَحِي دَفْتَرَكِ وَاقْرَئِي الدَّرْسَ! (Defterini aç ve dersi oku!).
3Arapçada yer-yön zarflarının zıt anlamlı eşleştirmelerinden hangisinde yanlışlık yapılmıştır?
يَمِينَ (sağında) zarfının zıttı أَمَامَ (önünde) değil, يَسَارَ (solunda) zarfıdır.
4«أَيْنَ يلْعَبُ الطُّلَّابُ فِي الِاسْتِرَاحَةِ؟» (Öğrenciler teneffüste nerede oynuyorlar?) sorusuna verilebilecek en uygun cevap aşağıdakilerden hangisidir?
Öğrenciler teneffüste okul bahçesinde (فِي فِنَاءِ الْمَدْرَسَةِ) oynarlar.
5Aşağıdaki ifadelerin doğru (D) ya da yanlış (Y) olduğunu belirleyiniz.
- «فِنَاءُ الْمَدْرَسَةِ» tamlaması Türkçede «okul bahçesi» anlamına gelir.
- «الْحَقِيبَةُ تَحْتَ الْمَقْعَدِ» cümlesi «Çanta sıranın üstündedir.» demektir.
- Erkek öğrenciye «Yerine otur!» derken «اِجْلِسْ مَكَانَكَ!» ifadesi kullanılır.
- «اَلطَّابِقُ الثَّالِثُ» ifadesi «üçüncü kat» anlamındadır.
- «أَمَامَ» zarfı «arkasında», «خَلْفَ» zarfı ise «önünde» anlamı taşır.
- «فِنَاءُ الْمَدْرَسَةِ» tamlaması Türkçede «okul bahçesi» anlamına gelir.
6Aşağıdaki Arapça kavram ve ifadeleri Türkçe karşılıklarıyla eşleştiriniz.
Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.
7Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri uygun sözcüklerle tamamlayınız.
- Öğretmen sınıfta ders anlatırken akıllı tahtanın önünde yani السَّبُّورَةِ durur.
- Teneffüs zili çaldığında öğrenciler dinlenmek için okul bahçesine yani الْمَدْرَسَةِ çıkarlar.
- Masanın üstünde kitap olduğunu belirtmek için «الْكِتَابُ الطَّاوِلَةِ» cümlesi kurulur.
- Altıncı sınıfta okuduğumuzu ifade ederken «أَنَا طَالِبٌ فِي الصَّفِّ » deriz.
- Arkadaşımızın verdiği doğru cevabı takdir etmek için «Harika / Mükemmel!» anlamında ifadesini kullanırız.
Önce bütün boşlukları doldurun.
8Sınıfımızdaki eşyaları, yer-yön zarflarını ve sınıf içi emir cümlelerini kullanarak 3 adımda Arapça konum ve yönerge ifadeleri oluşturunuz.
1. ipucu: Birinci adım: Sınıfta bulunan üç eşyayı «يُوجَدُ فِي الصَّفِّ ...» kalıbıyla tanıtınız.
2. ipucu: İkinci adım: فَوْقَ، تَحْتَ، أَمَامَ، خَلْفَ zarflarından en az ikisini kullanarak eşyaların yerini belirtiniz.
3. ipucu: Üçüncü adım: Bir erkek ve bir kız öğrenciye hitaben «Defterini aç ve dersi oku!» emir cümlesini yazınız.
Cevap: 1. Sınıftaki Eşyalar: يُوجَدُ فِي الصَّفِّ سَبُّورَةٌ ذَكِيَّةٌ وَمَقْعَدٌ وَحَاسُوبٌ وَخَرِيطَةٌ (Sınıfta akıllı tahta, sıra, bilgisayar ve harita vardır). 2. Yer Zarflarıyla Konum: الْحَاسُوبُ فَوْقَ الطَّاوِلَةِ (Bilgisayar masanın üstündedir), الْحَقِيبَةُ تَحْتَ الْمَقْعَدِ (Çanta sıranın altındadır), الْمُعَلِّمُ أَمَامَ السَّبُّورَةِ (Öğretmen tahtanın önündedir). 3. Emir Kalıpları: Erkek öğrenciye «اِفْتَحْ دَفْتَرَكَ وَاقْرَأِ الدَّرْسَ!»; kız öğrenciye ise «اِفْتَحِي دَفْتَرَكِ وَاقْرَئِي الدَّرْسَ!» denir.
Kısaca
- Sınıf ve Okul Bahçesi: فِي الصَّفِّ (sınıfta) سَبُّورَةٌ ذَكِيَّةٌ (akıllı tahta), مَقْعَدٌ (sıra), حَاسُوبٌ (bilgisayar) ve خَرِيطَةٌ (harita) yer alır; فِنَاءُ الْمَدْرَسَةِ ise okul bahçesi demektir.
- Yer-Yön Zarfları: فَوْقَ (üstünde), تَحْتَ (altında), أَمَامَ (önünde), خَلْفَ (arkasında), يَمِينَ (sağında) ve يَسَارَ (solunda) zarfları varlıkların konumunu bildirir ve kendilerinden sonraki ismi kesralı (esreli) yapar.
- Sıra Sayıları ve Katlar: اَلْأَوَّلُ (1.) ile اَلْعَاشِرُ (10.) arasındaki sıra sayıları sınıf düzeyini (الصَّفُّ السَّادِسُ — 6. sınıf) ve katları (الطَّابِقُ الْأَوَّلُ — 1. kat) ifade etmekte kullanılır.
- Sınıf İçi Emirler: Erkek muhataba اِفْتَحْ!، أَغْلِقْ!، اِجْلِسْ!، اِقْرَأْ!، اُكْتُبْ! denirken, kız muhataba sonuna ـِي eklenerek اِفْتَحِي!، أَغْلِقِي!، اِجْلِسِي!، اِقْرَئِي!، اُكْتُبِي! şeklinde seslenilir.
- Sosyal İfadeler ve Hikmetli Söz: İletişimde مُمْتَاز! (Mükemmel!) ve طَبْعًا! (Elbette!) ifadeleri kullanılır; رُتْبَةُ الْعِلْمِ أَعْلَى الرُّتَبِ sözü ilmin en yüce mertebe olduğunu hatırlatır.