Haydi Okula ünitesinin bu dersinde okul binamızın bölümlerini, laboratuvardan kütüphaneye kadar farklı birimlerde bulunan okul eşyalarını Arapça karşılıklarıyla tanıyoruz. Ayrıca bir birimin kaçıncı katta ve hangi mekânın yanında ya da karşısında yer aldığını sıra sayıları ile yer-yön zarflarını kullanarak doğru cümle kalıplarıyla ifade etmeyi öğreniyoruz.
Hedef Kelimeler ve İfadeler: Okulun Bölümleri
Okul binası Arapçada اَلْمَدْرَسَةُ (el-medresetü), okulun içindeki birimler ise أَقْسَامُ الْمَدْرَسَةِ (aksâmü'l-medreseti - okulun bölümleri) tamlamasıyla adlandırılır. Öğrencilerin ders işlediği sınıfa اَلصَّفُّ (es-saffu) veya اَلْفَصْلُ (el-faslu), sınıfları birbirine bağlayan koridora ise اَلْمَمَرُّ (el-memerru) denir.
Okulda araştırma ve okuma yapılan kütüphane اَلْمَكْتَبَةُ (el-mektebetü), fen deneylerinin gerçekleştirildiği laboratuvar اَلْمُخْتَبَرُ (el-muhtaberu), beden eğitimi etkinliklerinin yapıldığı spor salonu ise اَلصَّالَةُ الرِّيَاضِيَّةُ (es-sâletü'r-riyâdiyyetü) olarak ifade edilir.
Yönetim ve ortak kullanım alanları arasında غُرْفَةُ الْمُدِيرِ (müdür odası), غُرْفَةُ الْمُعَلِّمِينَ (öğretmenler odası), اَلْمَقْصَفُ (kantin), اَلْمَسْجِدُ (mescit), دَوْرَةُ الْمِيَاهِ (tuvalet/lavabo) ve حَدِيقَةُ الْمَدْرَسَةِ (okul bahçesi) yer alır.
| Arapça Bölüm Adı | Okunuşu | Türkçe Anlamı |
|---|---|---|
| اَلصَّفُّ / اَلْمَمَرُّ | Es-saffu / El-memerru | Sınıf / Koridor |
| اَلْمَكْتَبَةُ / اَلْمُخْتَبَرُ | El-mektebetü / El-muhtaberu | Kütüphane / Laboratuvar |
| غُرْفَةُ الْمُدِيرِ | Gurfetü'l-müdîri | Müdür odası |
| غُرْفَةُ الْمُعَلِّمِينَ | Gurfetü'l-muallimîne | Öğretmenler odası |
| اَلْمَقْصَفُ / اَلصَّالَةُ الرِّيَاضِيَّةُ | El-maksafu / Es-sâletü'r-riyâdiyyetü | Kantin / Spor salonu |
Okulda Bulunan Eşyalar ve Eğitim Araçları
Okulun her bölümünde o birimin amacına uygun eşyalar ve eğitim araçları bulunur. Dersliklerde سَبُّورَةٌ ذَكِيَّةٌ (akıllı tahta), مِقْعَدٌ (öğrenci sırası), طَاوِلَةٌ (masa), كُرْسِيٌّ (sandalye), خِزَانَةٌ (dolap), خَرِيطَةٌ (harita), كُرَةٌ أَرْضِيَّةٌ (yerküre) ve سَلَّةُ الْمُهْمَلَاتِ (çöp kutusu) yer alır.
Kütüphanede kitapların dizildiği رَفٌّ (raf; çoğulu رُفُوفٌ), كُتُبٌ (kitaplar), مَجَلَّةٌ (dergi) ve قَامُوسٌ (sözlük) bulunurken; laboratuvarda حَاسُوبٌ (bilgisayar) ve مِجْهَرٌ (mikroskop) gibi bilimsel araçlar kullanılır.
Okul koridorlarında ve katlar arasında ise öğrencilerin duyuruları takip ettiği لَوْحَةُ الْإِعْلَانَاتِ (duyuru panosu), سَاعَةُ الْحَائِطِ (duvar saati), عَلَمٌ (bayrak), سُلَّمٌ / دَرَجٌ (merdiven) ve مِصْعَدٌ (asansör) görülür.
Sıra Sayıları ve Okul Katlarının İfade Edilmesi
Okuldaki sınıfların kaçıncı sınıf olduğunu veya bir birimin kaçıncı katta yer aldığını belirtmek için اَلْأَعْدَادُ التَّرْتِيبِيَّةُ (sıra sayıları) kullanılır. Arapçada kat kelimesi اَلطَّابِقُ (et-tâbiku) veya اَلدَّوْرُ (ed-devru) sözcüğüyle karşılanır.
Müzekker (eril) isimlerle kullanılan sıra sayıları 1'den 6'ya kadar şöyledir: اَلْأَوَّلُ (birinci), اَلثَّانِي (ikinci), اَلثَّالِثُ (üçüncü), اَلرَّابِعُ (dördüncü), اَلْخَامِسُ (beşinci) ve اَلسَّادِسُ (altıncı). Ardından اَلسَّابِعُ (yedinci), اَلثَّامِنُ (sekizinci), اَلتَّاسِعُ (dokuzuncu) ve اَلْعَاشِرُ (onuncu) gelir.
Arapçada sıra sayıları sıfat tamlaması oluşturduğu için sayılan isimden (örneğin اَلطَّابِقُ veya اَلصَّفُّ) sonra gelir ve onunla belirlilik (ال) ile hareke bakımından uyum sağlar: اَلطَّابِقُ الْأَوَّلُ (birinci kat), اَلطَّابِقُ الثَّانِي (ikinci kat), اَلصَّفُّ السَّادِسُ (altıncı sınıf).
| Sıra Sayısı (Eril) | Sıra Sayısı (Dişil) | Kat ve Sınıf Örneği |
|---|---|---|
| اَلْأَوَّلُ (Birinci) | اَلْأُولَى | اَلطَّابِقُ الْأَوَّلُ (1. Kat) |
| اَلثَّانِي (İkinci) | اَلثَّانِيَةُ | اَلطَّابِقُ الثَّانِي (2. Kat) |
| اَلثَّالِثُ (Üçüncü) | اَلثَّالِثَةُ | اَلطَّابِقُ الثَّالِثُ (3. Kat) |
| اَلرَّابِعُ / اَلْخَامِسُ | اَلرَّابِعَةُ / اَلْخَامِسَةُ | اَلطَّابِقُ الرَّابِعُ (4. Kat) |
| اَلسَّادِسُ (Altıncı) | اَلسَّادِسَةُ | اَلصَّفُّ السَّادِسُ (6. Sınıf) |
Yer-Yön Zarfları ile Mekânların Konumu
Okul bölümlerinin ve eşyalarının birbirine göre konumunu tarif ederken ظُرُوفُ الْمَكَانِ (yer-yön zarfları) ve harf-i cerler kullanılır. Bir şeyin içinde olduğunu belirtmek için فِي (-de/-da), temas halinde üstünde olduğunu belirtmek için ise عَلَى edatı tercih edilir.
Mekânların yönünü ve hizasını bildiren başlıca zarflar şunlardır: أَمَامَ (önünde), خَلْفَ / وَرَاءَ (arkasında), فَوْقَ (üstünde), تَحْتَ (altında), بِجَانِبِ (yanında), مُقَابِلَ (karşısında), بَيْنَ (arasında), يَمِينَ (sağında) ve يَسَارَ (solunda).
Yer-yön zarflarından ve harf-i cerlerden sonra gelen isim daima mecrur olur, yani son harekesi kesra (esre) ile okunur: اَلْمَكْتَبَةُ بِجَانِبِ الْمُخْتَبَرِ (Kütüphane laboratuvarın yanındadır), اَلْمَقْصَفُ فِي الطَّابِقِ الْأَوَّلِ (Kantin birinci kattadır).
Hedef Dil Yapıları: Kat, Konum ve Bulunma Cümleleri
Okuldaki bir birimin hangi katta olduğunu sormak için فِي أَيِّ طَابِقٍ ...؟ (… hangi kattadır?) kalıbı kullanılır. Örneğin فِي أَيِّ طَابِقٍ غُرْفَةُ الْمُعَلِّمِينَ؟ sorusuna غُرْفَةُ الْمُعَلِّمِينَ فِي الطَّابِقِ الثَّانِي (Öğretmenler odası ikinci kattadır) şeklinde cevap verilir.
Bir öğrencinin kaçıncı sınıfta okuduğunu sormak için فِي أَيِّ صَفٍّ أَنْتَ؟ (eril) veya فِي أَيِّ صَفٍّ أَنْتِ؟ (dişil) kalıbı kullanılır; cevabı أَنَا فِي الصَّفِّ السَّادِسِ (Ben altıncı sınıftayım) cümlesidir. Bir yere gidiş yönünü sormak için ise إِلَى أَيْنَ تَذْهَبُ؟ (Nereye gidiyorsun?) -> أَذْهَبُ إِلَى الْمَكْتَبَةِ (Kütüphaneye gidiyorum) yapısı kurulur.
Bir mekânda ne bulunduğunu anlatırken müzekker isimlerle يُوجَدُ (vardır), sonunda ة bulunan müennes isimlerle تُوجَدُ (vardır) fiili kullanılır: فِي الْمُخْتَبَرِ يُوجَدُ مِجْهَرٌ (Laboratuvarda mikroskop vardır), فِي الصَّفِّ تُوجَدُ سَبُّورَةٌ ذَكِيَّةٌ (Sınıfta akıllı tahta vardır).
| Soru Kalıbı | Örnek Cevap | Anlamı |
|---|---|---|
| فِي أَيِّ طَابِقٍ الْمَكْتَبَةُ؟ | اَلْمَكْتَبَةُ فِي الطَّابِقِ الثَّانِي. | Kütüphane ikinci kattadır. |
| فِي أَيِّ صَفٍّ تَدْرُسُ؟ | أَدْرُسُ فِي الصَّفِّ السَّادِسِ. | Altıncı sınıfta okuyorum. |
| أَيْنَ غُرْفَةُ الْمُدِيرِ؟ | هِيَ مُقَابِلَ غُرْفَةِ الْمُعَلِّمِينَ. | O, öğretmenler odasının karşısındadır. |
| مَاذَا يُوجَدُ فِي الْمَكْتَبَةِ؟ | تُوجَدُ كُتُبٌ وَمَجَلَّاتٌ فِيهَا. | Orada kitaplar ve dergiler vardır. |
Hedef Sosyal İfadeler ve Ayet, Hadis, Veciz Söz
Okul ve sınıf ortamında nezaket kurallarına uygun iletişim kurmak için çeşitli sosyal ifadeler kullanılır. Sınıfa veya öğretmenler odasına girerken هَلْ يُمْكِنُنِي الدُّخُولُ؟ (Girebilir miyim?) ya da مِنْ فَضْلِكَ / لَوْ سَمَحْتَ (Lütfen / İzninizle) denir; öğretmen ise erile تَفَضَّلْ, dişile تَفَضَّلِي (Buyur) diyerek izin verir.
Ders çalışan veya sınava giren arkadaşımıza بِالتَّوْفِيقِ وَالنَّجَاحِ (Başarılar dilerim) deriz; teşekkür ederken شُكْرًا جَزِيلًا (Çok teşekkür ederim) ve karşılığında عَفْوًا (Rica ederim) ifadelerini kullanırız.
İslam kültüründe okul ve ilim öğrenmek çok kıymetlidir. Tâhâ Suresi 114. ayette «وَقُلْ رَبِّ زِدْنِي عِلْمًا» (De ki: Rabbim, ilmimi artır!), hadis-i şerifte «طَلَبُ الْعِلْمِ فَرِيضَةٌ عَلَى كُلِّ مُسْلِمٍ» (İlim öğrenmek her Müslümana farzdır) buyrulur; «مَنْ جَدَّ وَجَدَ» (Ciddiyetle çalışan hedefine ulaşır) veciz sözü ise gayretin önemini vurgular.
Örnekler
Örnek 1«فِي أَيِّ طَابِقٍ الْمُخْتَبَرُ؟» sorusuna laboratuvarın üçüncü katta olduğunu belirten Arapça tam bir cümleyle cevap veriniz.
Cevabı göster
«اَلْمُخْتَبَرُ فِي الطَّابِقِ الثَّالِثِ.» (Laboratuvar üçüncü kattadır.) Burada فِي harf-i cerinden dolayı الطَّابِقِ ve sıfatı olan الثَّالِثِ kelimeleri kesralı okunur.
Örnek 2«أَيْنَ الْمَكْتَبَةُ؟» sorusuna kütüphanenin müdür odası ile öğretmenler odasının arasında olduğunu belirten Arapça bir cümle kurunuz.
Cevabı göster
«اَلْمَكْتَبَةُ بَيْنَ غُرْفَةِ الْمُدِيرِ وَغُرْفَةِ الْمُعَلِّمِينَ.» (Kütüphane, müdür odası ile öğretmenler odasının arasındadır.)
Örnek 3«مَاذَا يُوجَدُ فِي الصَّفِّ السَّادِسِ؟» sorusuna akıllı tahta ve harita kelimelerini kullanarak Arapça cevap yazınız.
Cevabı göster
«تُوجَدُ سَبُّورَةٌ ذَكِيَّةٌ وَخَرِيطَةٌ فِي الصَّفِّ السَّادِسِ.» (Altıncı sınıfta akıllı tahta ve harita vardır.) Eşyalar müennes olduğu için تُوجَدُ fiili seçilmiştir.
Örnek 4«اَلْمَقْصَفُ فِي الطَّابِقِ الْأَوَّلِ بِجَانِبِ الصَّالَةِ الرِّيَاضِيَّةِ.» cümlesini Türkçeye çeviriniz ve cümledeki sıra sayısı ile yer zarfını gösteriniz.
Cevabı göster
Çevirisi: «Kantin, birinci katta spor salonunun yanındadır.» Sıra sayısı: الْأَوَّلِ (birinci); yer zarfı: بِجَانِبِ (yanında).
Örnek 5Sınıfa girmek için öğretmeninden izin isteyen bir öğrencinin söyleyeceği Arapça ifadeyi ve öğretmenin kız öğrenciye «Buyur» derken kullanacağı kelimeyi yazınız.
Cevabı göster
Öğrenci: «مِنْ فَضْلِكَ، هَلْ يُمْكِنُنِي الدُّخُولُ؟» (Lütfen, içeri girebilir miyim?) der. Öğretmen kız öğrenciye: «تَفَضَّلِي» (Buyur) diyerek karşılık verir.
Örnek 6«وَقُلْ رَبِّ زِدْنِي عِلْمًا» ayet-i kerimesi ile «مَنْ جَدَّ وَجَدَ» veciz sözünün Türkçe anlamlarını ve ortak mesajını açıklayınız.
Cevabı göster
«وَقُلْ رَبِّ زِدْنِي عِلْمًا»: «De ki: Rabbim, ilmimi artır!» (Tâhâ, 114). «مَنْ جَدَّ وَجَدَ»: «Ciddiyetle çalışan hedefine ulaşır.» Her iki ifade de ilim öğrenmek için dua ederek gayretle çalışmanın başarı getireceğini vurgular.
Kavram Kartları
1 / 8
Karta dokunarak arka yüzündeki açıklamayı görün; yön tuşlarıyla kartlar arasında geçiş yapın.
Etkinlikler
Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.
1Fen bilimleri dersinde deney yapmak isteyen 6. sınıf öğrencileri okulun hangi bölümüne gitmelidir?
Deney yapılan laboratuvar biriminin Arapça karşılığı اَلْمُخْتَبَرُ kelimesidir.
2«فِي أَيِّ طَابِقٍ غُرْفَةُ الْمُعَلِّمِينَ؟» sorusuna «Öğretmenler odası dördüncü kattadır.» anlamında cevap vermek isteyen bir öğrenci hangi cümleyi seçmelidir?
Dördüncü sıra sayısı اَلرَّابِعُ kelimesidir; فِي الطَّابِقِ الرَّابِعِ dördüncü katta demektir.
3«اَلْمَسْجِدُ ............... الْمَكْتَبَةِ وَالْمُخْتَبَرِ.» cümlesinde iki birim (kütüphane ve laboratuvar) وَ bağlacıyla bağlandığına göre boşluğa hangi yer zarfı gelmelidir?
İki mekânın arasını belirtirken «بَيْنَ ... وَ ...» (... ile ... arasında) zarfı kullanılır.
4Arkadaşına sınav öncesinde «Başarılar dilerim» demek isteyen bir öğrenci aşağıdaki sosyal ifadelerden hangisini kullanır?
بِالتَّوْفِيقِ وَالنَّجَاحِ ifadesi «Başarılar ve muvaffakiyetler dilerim» anlamına gelir.
5Okulun bölümleri, sıra sayıları ve yer zarflarıyla ilgili aşağıdaki ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğunu belirleyiniz.
- Arapçada «اَلْمَقْصَفُ» kantin, «اَلصَّالَةُ الرِّيَاضِيَّةُ» ise spor salonu anlamına gelir.
Her iki okul birimi de doğru eşleştirilmiştir.
- «اَلطَّابِقُ الثَّالِثُ» tamlaması «ikinci kat» anlamına gelmektedir.
اَلثَّالِثُ üçüncü demektir; ikinci kat اَلطَّابِقُ الثَّانِي şeklinde ifade edilir.
- Kütüphanedeki kitap raflarına tekil olarak «رَفٌّ», çoğul olarak «رُفُوفٌ» denir.
رَفٌّ (raf) kelimesinin çoğulu رُفُوفٌ (raflar) şeklindedir.
- «مُقَابِلَ» zarfı «altında» anlamına gelir ve «فَوْقَ» zarfının zıddıdır.
مُقَابِلَ «karşısında» demektir; فَوْقَ (üstünde) zarfının zıddı تَحْتَ (altında) kelimesidir.
- Tâhâ Suresi 114. ayette geçen «وَقُلْ رَبِّ زِدْنِي عِلْمًا» ifadesi «De ki: Rabbim, ilmimi artır!» anlamına gelir.
Ayet-i kerime ilim artışını Allah'tan istemeyi öğütler.
- Arapçada «اَلْمَقْصَفُ» kantin, «اَلصَّالَةُ الرِّيَاضِيَّةُ» ise spor salonu anlamına gelir.
6Aşağıdaki Arapça okul kavramlarını ve ifadelerini Türkçe karşılıklarıyla eşleştiriniz.
Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.
7Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri uygun Arapça kelimelerle tamamlayınız.
- Okulda deney yaptığımız ve mikroskobun bulunduğu laboratuvar birimine Arapçada denir.
- Altıncı sınıfta okuduğunu söyleyen bir öğrenci «أَنَا فِي الصَّفِّ » cümlesini kurar.
- Bir birimin kaçıncı katta olduğunu sormak için «فِي أَيِّ ...؟» soru kalıbı kullanılır.
- Müdür odasının öğretmenler odasının karşısında olduğunu belirtmek için zarfı seçilir.
- Sınıfa girmek isteyen bir öğrenci izin isterken «هَلْ يُمْكِنُنِي ؟» sorusunu yöneltir.
Önce bütün boşlukları doldurun.
8Arapçada okulun bölümlerinin kaçıncı katta ve hangi birimin yanında/karşısında bulunduğunu anlatırken sıra sayıları ile yer-yön zarflarının nasıl kullanıldığını örneklerle açıklayınız.
1. ipucu: Kat belirtirken «فِي الطَّابِقِ ...» kalıbından sonra sıra sayısı (الْأَوَّلِ، الثَّانِي، الثَّالِثِ) sıfat olarak getirilir.
2. ipucu: Konum belirtirken بِجَانِبِ (yanında), مُقَابِلَ (karşısında), بَيْنَ (arasında), فَوْقَ (üstünde), تَحْتَ (altında) zarfları kullanılır.
3. ipucu: Bu zarflardan sonra gelen mekân isminin son harekesi kesra (esre) olur.
Cevap: Bir birimin katını söylerken sıra sayısı الطَّابِقِ kelimesinden sonra sıfat olarak gelir ve esreli okunur: «اَلْمَكْتَبَةُ فِي الطَّابِقِ الثَّانِي» (Kütüphane ikinci kattadır). Konumunu tarif ederken ise yer zarfından sonraki kelime esreli okunur: «غُرْفَةُ الْمُدِيرِ بِجَانِبِ غُرْفَةِ الْمُعَلِّمِينَ» (Müdür odası öğretmenler odasının yanındadır) ve «اَلْمُخْتَبَرُ مُقَابِلَ الصَّفِّ السَّادِسِ» (Laboratuvar 6. sınıfın karşısındadır).
Kısaca
- Okulun Bölümleri: اَلصَّفُّ (sınıf), اَلْمَكْتَبَةُ (kütüphane), اَلْمُخْتَبَرُ (laboratuvar), غُرْفَةُ الْمُدِيرِ (müdür odası), غُرْفَةُ الْمُعَلِّمِينَ (öğretmenler odası), اَلْمَقْصَفُ (kantin) ve اَلصَّالَةُ الرِّيَاضِيَّةُ (spor salonu) temel birimlerdir.
- Okul Eşyaları: سَبُّورَةٌ ذَكِيَّةٌ (akıllı tahta), كُرَةٌ أَرْضِيَّةٌ (yerküre), مِجْهَرٌ (mikroskop), رَفٌّ (raf) ve لَوْحَةُ الْإِعْلَانَاتِ (duyuru panosu) başlıca eğitim araçlarıdır.
- Sıra Sayıları ve Katlar: اَلطَّابِقُ الْأَوَّلُ (1. kat), اَلطَّابِقُ الثَّانِي (2. kat), اَلطَّابِقُ الثَّالِثُ (3. kat) ve اَلصَّفُّ السَّادِسُ (6. sınıf) yapılarında sıra sayısı isimden sonra sıfat olarak gelir.
- Yer-Yön Zarfları: أَمَامَ (önünde), خَلْفَ (arkasında), فَوْقَ (üstünde), تَحْتَ (altında), بِجَانِبِ (yanında), مُقَابِلَ (karşısında) ve بَيْنَ (arasında) zarfları kendinden sonraki ismi kesralı okutur.
- Sosyal İfadeler ve Hikmetli Sözler: «هَلْ يُمْكِنُنِي الدُّخُولُ؟» (Girebilir miyim?), «بِالتَّوْفِيقِ وَالنَّجَاحِ» (Başarılar), «وَقُلْ رَبِّ زِدْنِي عِلْمًا» (Rabbim ilmimi artır) ve «مَنْ جَدَّ وَجَدَ» (Çalışan kazanır) okul kültürünün temel ifadeleridir.