Ailemiz ve akrabalarımız hayat yolculuğumuzda en yakın destekçilerimizdir. Bu dersimizde Arapçada geniş aile bireylerini isim tamlaması yapısıyla tanıtmayı, akrabalarımızın mesleklerini ve çalışma yerlerini sormayı, ayrıca aile içi iyilik ve sıla-i rahim bilincini pekiştiren hikmetli sözleri öğreniyoruz.
Geniş Aile Bireyleri ve İsim Tamlaması Yapıları
Arapçada çekirdek ve geniş aile bireyleri eril-dişil uyumuna göre adlandırılır: والِد / والِدَة (baba / anne), جَدّ / جَدَّة (dede / nine), عَمّ / عَمَّة (amca / hala), خال / خالَة (dayı / teyze), حَفيد / حَفيدَة (erkek torun / kız torun).
İki ismin birbirine bağlanmasıyla oluşan isim tamlamalarında ilk kelime belirsiz (el- takısız), ikinci kelime ise belirli (الـ takılı ve esreli) gelir: وَلَدُ الْخالَة (teyzenin oğlu), بِنْتُ الْخال (dayının kızı), رَبَّةُ الْبَيْت (ev hanımı).
Bireylerin sahip olduğu akraba sayısını sormak için كَمْ ... لَكَ / لِلْوالِد؟ kalıbı kullanılır: 'كَمْ عَمًّا لَكَ؟' (Kaç amcan var?) — 'ثَلاثَة' (Üç); 'كَمْ وَلَدًا لِلْوالِد؟' (Babanın kaç çocuğu var?).
Meslekler, Sıfatlar ve Nerede Çalışıyor? (أَيْنَ يَعْمَلُ / تَعْمَلُ؟)
Meslekleri sorarken eril için ما مِهْنَتُهُ؟ (Onun mesleği nedir?) veya ما مِهْنَتُكَ؟ (Erkek için: Senin mesleğin nedir?), dişil için ما مِهْنَتُها؟ veya ما مِهْنَتُكِ؟ soruları yöneltilir.
Bir kişinin çalışma yerini sormak için eril öznelerde أَيْنَ يَعْمَلُ؟, dişil öznelerde أَيْنَ تَعْمَلُ؟ kalıbı kullanılır. Cevapta yer bildiren في (içinde / -de) harf-i cerri kullanılır: 'تَعْمَلُ الْمُعَلِّمَةُ في الْمَدْرَسَة' (Öğretmen okulda çalışır).
Olumsuz çalışma yeri cümlelerinde fiilin önüne لا getirilir: 'لا يَعْمَلُ الْمُعَلِّمُ في الْمَطْبَخ' (Öğretmen mutfakta çalışmaz), 'لا تَعْمَلُ الطَّبّاخَةُ في الصَّفّ' (Aşçı sınıfta çalışmaz). Ayrıca meslek sahipleri ماهِر / ماهِرَة (becerikli) ve نَشيط / نَشيطَة (çalışkan) sıfatlarıyla nitelendirilir.
Aile ve Akrabalık Ahlakı: Hadis-i Şerif ve Veciz Sözler
Sevgili Peygamberimiz (s.a.v.) aile içi iletişimin ve merhametin önemini «خَيْرُكُمْ خَيْرُكُمْ لِأَهْلِهِ» (Sizin en hayırlınız, ailesine karşı en hayırlı olanınızdır) hadis-i şerifiyle bildirmiştir.
Akrabalara karşı sorumluluklarımızı hatırlatan «اَلْأَقْرَبُونَ أَوْلَى بِالْمَعْرُوفِ» (İyiliğe ve yardıma en layık olanlar, en yakın akrabalardır) hikmetli sözü ise iyiliğe en yakın çevremizden başlamamız gerektiğini vurgular.
Aile büyüklerini ziyaret etmek, dede ve ninelerimizin halini sormak, anne ve babamıza ev işlerinde destek olmak hem dini hem de insani görevimizdir.
Örnekler
Örnek 1'وَلَدُ الْخالَةِ مُعَلِّمٌ وَ بِنْتُ الْخالِ مُمَرِّضَةٌ' cümlesinin Türkçe anlamı nedir?
Cevabı göster
'Teyzenin oğlu öğretmendir ve dayının kızı hemşiredir.' anlamına gelir.
Örnek 2'أَيْنَ تَعْمَلُ الْمُعَلِّمَةُ؟' sorusuna 'okulda' anlamını kullanarak Arapça tam cümleyle nasıl cevap verilir?
Cevabı göster
'تَعْمَلُ الْمُعَلِّمَةُ في الْمَدْرَسَةِ' (Kadın öğretmen okulda çalışır) şeklinde cevap verilir.
Örnek 3'عَمّي سائِقٌ ماهِرٌ وَ والِدي شُرْطِيٌّ نَشيطٌ' cümlesinde geçen sıfatlar ve meslekler nelerdir?
Cevabı göster
Amca için 'سائِقٌ ماهِرٌ' (becerikli bir şoför), baba için ise 'شُرْطِيٌّ نَشيطٌ' (çalışkan bir polis) meslek ve sıfatları kullanılmıştır.
Örnek 4'هَلِ الْحَفيدَةُ طَبّاخَةٌ؟ — لا، اَلْحَفيدَةُ مُحامِيَةٌ' diyaloğunu Türkçeye çeviriniz.
Cevabı göster
'Kız torun aşçı mıdır? — Hayır, kız torun avukattır.' anlamına gelir.
Örnek 5'خَيْرُكُمْ خَيْرُكُمْ لِأَهْلِهِ' hadis-i şerifinin verdiği temel mesaj nedir?
Cevabı göster
Müslümanların en hayırlı ve erdemli olanının, kendi ailesine karşı en iyi, şefkatli ve yardımsever davranan kişi olduğu mesajını verir.
Örnek 6'اَلْأَقْرَبُونَ أَوْلَى بِالْمَعْرُوفِ' veciz sözünde geçen 'الْأَقْرَبُونَ' ve 'الْمَعْرُوف' kelimeleri ne demektir?
Cevabı göster
'الْأَقْرَبُونَ' en yakın akrabalar, 'الْمَعْرُوف' ise iyilik ve güzel davranış demektir; söz bütünüyle 'İyiliğe en layık olanlar yakın akrabalardır' anlamındadır.
Kavram Kartları
1 / 8
Karta dokunarak arka yüzündeki açıklamayı görün; yön tuşlarıyla kartlar arasında geçiş yapın.
Etkinlikler
Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.
1'وَلَدُ الْخالَةِ' isim tamlamasının Türkçe karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?
'وَلَد' erkek çocuk/oğul, 'الْخالَة' ise teyze demektir; tamlama 'teyzenin oğlu' anlamına gelir.
2'أَيْنَ تَعْمَلُ الْمُعَلِّمَةُ؟' sorusuna verilebilecek en uygun cevap aşağıdakilerden hangisidir?
Kadın öğretmenin nerede çalıştığı sorulmaktadır; doğru cevap 'تَعْمَلُ الْمُعَلِّمَةُ في الْمَدْرَسَةِ' (Okulda çalışır) cümlesidir.
3'والِدي شُرْطِيٌّ ... وَ خالَتي طَبّاخَةٌ ...' cümlesinde boşluklara cinsiyet uyumuna göre sırasıyla hangi sıfatlar gelmelidir?
'والِدي شُرْطِيٌّ' eril olduğu için 'نَشيطٌ', 'خالَتي طَبّاخَةٌ' dişil olduğu için 'ماهِرَةٌ' sıfatı gelmelidir.
4Peygamberimizin 'Sizin en hayırlınız, ailesine karşı en hayırlı olanınızdır.' anlamındaki hadis-i şerifi hangisidir?
'خَيْرُكُمْ خَيْرُكُمْ لِأَهْلِهِ' hadisi 'Sizin en hayırlınız ailesine karşı en hayırlı olanınızdır' demektir.
5Aşağıdaki ifadelerin doğru (D) ya da yanlış (Y) olduğunu belirleyiniz.
- 'بِنْتُ الْخالِ' ifadesi Arapçada 'dayının kızı' anlamına gelen bir isim tamlamasıdır.
'بِنْت' kız, 'الْخال' dayı demektir.
- Eril bir kişinin nerede çalıştığını sormak için 'أَيْنَ يَعْمَلُ؟' kalıbı kullanılır.
Müzekker öznelerde muzâri fiil 'يَعْمَلُ' şeklinde gelir.
- 'لا تَعْمَلُ الطَّبّاخَةُ في الصَّفِّ' cümlesi 'Aşçı sınıfta çalışır.' anlamına gelir.
Cümlenin başında olumsuzluk bildiren 'لا' olduğu için 'Aşçı sınıfta çalışmaz.' demektir.
- 'رَبَّةُ الْبَيْتِ' ifadesi 'ev hanımı' anlamında kullanılır.
Anne veya nine tanıtımlarında 'رَبَّةُ الْبَيْتِ' (ev hanımı) tamlaması yer alır.
- 'كَمْ عَمًّا لَكَ؟' sorusu muhatabın mesleğinin ne olduğunu öğrenmek için sorulur.
'كَمْ عَمًّا لَكَ؟' sorusu 'Kaç amcan var?' demektir; meslek 'ما مِهْنَتُكَ؟' ile sorulur.
- 'بِنْتُ الْخالِ' ifadesi Arapçada 'dayının kızı' anlamına gelen bir isim tamlamasıdır.
6Arapça ifade ve cümleleri Türkçe karşılıklarıyla eşleştiriniz.
Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.
7Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri uygun Arapça kelimelerle tamamlayınız.
- Kadın öğretmenin okulda çalıştığını belirtmek için 'تَعْمَلُ الْمُعَلِّمَةُ في ' cümlesi kurulur.
- Erkek şoförün becerikli olduğunu ifade ederken 'عَمّي سائِقٌ ' denir.
- Bir kimseye kaç amcası olduğunu sormak için ' عَمًّا لَكَ؟' soru edatı kullanılır.
- Aşçının sınıfta çalışmadığını anlatmak için fiilin başına '' olumsuzluk edatı getirilir.
- 'اَلْأَقْرَبُونَ أَوْلَى بِـ' sözü iyiliğe en layık olanların yakın akrabalar olduğunu vurgular.
Önce bütün boşlukları doldurun.
8Arapçada akrabaların mesleklerini, niteliklerini ve çalışma yerlerini tanıtırken kullanılan temel dil kalıplarını açıklayınız.
1. ipucu: İsim tamlaması ve iyelik: وَلَدُ الْخالَة (teyze oğlu), عَمّي (amcam), جَدَّتي (ninem).
2. ipucu: Meslek ve sıfat uyumu: هُوَ شُرْطِيٌّ نَشيطٌ (O çalışkan bir polistir), هِيَ طَبّاخَةٌ ماهِرَةٌ (O becerikli bir aşçıdır).
3. ipucu: Çalışma yeri sorusu: أَيْنَ يَعْمَلُ / تَعْمَلُ؟ — يَعْمَلُ في الْعَمَل / تَعْمَلُ في الْمَدْرَسَة.
Cevap: Akrabalar tanıtılırken iyelik ekleri veya isim tamlamaları kullanılır; meslek ve sıfatlar kişinin eril veya dişil oluşuna göre uyum sağlar. Çalışma yeri ise erilde 'أَيْنَ يَعْمَلُ؟', dişilde 'أَيْنَ تَعْمَلُ؟' ile sorulup 'في' harf-i cerriyle yanıtlanır.
Kısaca
- İsim Tamlaması: 'وَلَدُ الْخالَة' (teyzenin oğlu), 'بِنْتُ الْخال' (dayının kızı) ve 'رَبَّةُ الْبَيْت' (ev hanımı) yapılarında ilk kelime belirsiz, ikinci kelime 'الـ' takılıdır.
- Çalışma Yeri Sorusu: Eril için 'أَيْنَ يَعْمَلُ؟', dişil için 'أَيْنَ تَعْمَلُ؟' sorulur; cevapta 'في الْمَدْرَسَة / في الْعَمَل / في الْبَيْت' kullanılır.
- Olumsuz Fiil Cümlesi: Muzâri fiilin önüne 'لا' getirilerek 'لا يَعْمَلُ / لا تَعْمَلُ' (çalışmaz) anlamı elde edilir.
- Meslek Nitelikleri: 'ماهِر / ماهِرَة' (becerikli) ve 'نَشيط / نَشيطَة' (çalışkan) sıfatları meslek isimleriyle cinsiyet bakımından uyumludur.
- Hikmetli Sözler: 'خَيْرُكُمْ خَيْرُكُمْ لِأَهْلِهِ' hadisi ile 'اَلْأَقْرَبُونَ أَوْلَى بِالْمَعْرُوفِ' sözü aileye ve akrabaya iyiliği emreder.