İçeriğe geç

6. sınıf · Matematik · 1. hafta (14-18 Eylül 2026)

Bir Doğal Sayının Çarpanları ve Katları

Sayılar ve Nicelikler (1) teması · Konu özeti

🃏 Kavram kartlarıEtkinliklerÇalışma kâğıdı
Bu hafta

Bir bahçenin kenar uzunlukları, bir otobüsün kaçta bir geldiği ya da kalemlerin kaçarlı paketlendiği gibi pek çok durum çarpan ve kat bilgisiyle çözülür. Bu hafta bir doğal sayının çarpanlarını ve katlarını bulmayı, ikisi arasındaki farkı ve bunlarla ilgili genellemeleri öğreneceğiz.

Çarpan: bir sayıyı oluşturan çarpımlar

Bir doğal sayıyı iki doğal sayının çarpımı olarak yazdığımızda çarpılan sayıların her birine o sayının çarpanı denir. Örneğin 12 = 3 × 4 olduğundan 3 ve 4, 12'nin çarpanlarıdır.

Alanı 12 birimkare olan bütün dikdörtgenleri çizersek kenar uzunlukları bize 12'nin çarpanlarını verir: 1 ile 12, 2 ile 6, 3 ile 4.

12 × 1 = 126 × 2 = 124 × 3 = 12Kenar uzunlukları 12’nin çarpanlarıdır: 1, 2, 3, 4, 6, 12
🔍 Büyütmek için dokunun

Kat: bir sayının tekrarlanan toplamı

Bir doğal sayının 1, 2, 3, 4, … ile çarpılmasıyla elde edilen sayılara o sayının katları denir. 3'ün katları 3, 6, 9, 12, 15, … diye sürer.

Katları sayı doğrusunda eşit atlamalarla gösterebiliriz: 0'dan başlayıp 3'er birim ilerlediğimizde bastığımız her sayı 3'ün bir katıdır.

0123+3456+3789+3101112+3133’ün katları: 3, 6, 9, 12, … (sayı doğrusunda 3’er atlama; sonu yok)
🔍 Büyütmek için dokunun

Çarpan ile kat arasındaki ilişki ve genellemeler

SoruÇarpanlarKatlar
Kaç tane vardır?Sınırlıdır; sayabiliriz.Sınırsızdır; sonu yoktur.
En küçüğü hangisidir?1 (her sayının çarpanıdır).Sayının kendisi.
En büyüğü hangisidir?Sayının kendisi.Yoktur.
Sayıdan büyük olabilir mi?Hayır.Evet (kendisi dışındakiler).

Örnekler

  1. Örnek 1Verilen 18'in bütün çarpanlarını yazınız.

    Cevabı göster

    Alanı 18 birimkare olan dikdörtgenleri düşünelim: 1 × 18, 2 × 9, 3 × 6. 18'in çarpanları 1, 2, 3, 6, 9 ve 18'dir.

  2. Örnek 2Verilen 7'nin 40'tan küçük katlarını yazınız.

    Cevabı göster

    7 × 1 = 7, 7 × 2 = 14, 7 × 3 = 21, 7 × 4 = 28, 7 × 5 = 35. 7 × 6 = 42 olduğu için 40'ı geçer. Cevap: 7, 14, 21, 28, 35.

  3. Örnek 3Dikdörtgen biçimindeki bir bahçenin alanı 24 metrekaredir. Kenar uzunlukları metre cinsinden doğal sayı olduğuna göre bahçenin çevresi en az kaç metredir?

    Cevabı göster

    Kenarlar 24'ün çarpan çiftleridir: 1 ve 24 (çevre 50 m), 2 ve 12 (28 m), 3 ve 8 (22 m), 4 ve 6 (20 m). En küçük çevre 20 metredir; kenarlar birbirine en yakın olduğunda çevre en küçük olur.

  4. Örnek 4Bir otobüs durağa ilk kez saat 08.00'de, sonra 15 dakikada bir geliyor. 08.00 ile 09.30 arasında (iki saat de dahil) durağa kaç otobüs gelir?

    Cevabı göster

    Otobüsler 08.00'den sonra 15'in katı olan dakikalarda gelir: 0, 15, 30, 45, 60, 75 ve 90. dakikalar (09.30 = 90. dakika). Toplam 7 otobüs gelir.

  5. Örnek 5Hem 36'nın çarpanı hem 4'ün katı olan sayıları bulunuz.

    Cevabı göster

    36'nın çarpanları: 1, 2, 3, 4, 6, 9, 12, 18, 36. Bunlardan 4'ün katı olanlar 4, 12 ve 36'dır.

  6. Örnek 6Bir öğrenci 25’in çarpan çiftlerini 1 × 25 ve 5 × 5 biçiminde buluyor; sonra “Dört farklı çarpan var.” diyor. Hatası nedir?

    Cevabı göster

    5 sayısını iki kez saymıştır. Farklı çarpanlar 1, 5 ve 25’tir; toplam üç farklı çarpan vardır. Bir çarpan çiftinde aynı sayı iki kez kullanılabilir, ancak çarpan listesinde bir kez yazılır.

Kavram Kartları

1 / 8

Karta dokunarak arka yüzündeki açıklamayı görün; yön tuşlarıyla kartlar arasında geçiş yapın.

Etkinlikler

Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.

  1. 1Verilen 18'in bütün çarpanları hangi seçenekte verilmiştir?

  2. 2Aşağıdakilerden hangisi 7'nin bir katıdır?

  3. 3Sıfır dışındaki her doğal sayının en küçük çarpanı kaçtır?

  4. 4‘Kat: bir sayının tekrarlanan toplamı’ kavramı veya konusuyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

  5. 5Aşağıdaki ifadelerin doğru (D) ya da yanlış (Y) olduğunu belirleyiniz.

    • Bir doğal sayının çarpanları aynı zamanda o sayının bölenleridir.
    • Bir doğal sayının katları sınırlı sayıdadır.
    • Sıfır dışındaki bir doğal sayının çarpanları sınırlı sayıdadır.
    • Verilen 15'in çarpanları 1, 3, 5 ve 15'tir.
  6. 6Aşağıdaki kavramları doğru açıklamalarıyla eşleştiriniz.

    Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.

  7. 7Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri uygun kavramlarla tamamlayınız.

    1. Bir doğal sayı 1, 2, 3, … ile sırayla çarpılınca o sayının elde edilir.
    2. Bir doğal sayıyı kalansız bölen sayılara o sayının denir.
    3. Alanı 12 birimkare olan dikdörtgenlerin kenar uzunlukları 12'nin olur.
  8. 8Her birinde 8 soru bulunan çalışma kâğıtları hazırlanıyor. Toplam soru sayısı 60'tan az olacaksa en fazla kaç kâğıt hazırlanabilir?

Kısaca

  • Bir sayıyı iki sayının çarpımı olarak yazdığımızda çarpılan sayılar o sayının çarpanlarıdır; çarpanlar sayıyı kalansız böler.
  • Bir sayının 1, 2, 3, … ile çarpımları o sayının katlarıdır; katlar sınırsızdır.
  • Çarpanların en küçüğü 1, en büyüğü sayının kendisidir; katların en küçüğü sayının kendisidir.

Bu dersin öteki kaynakları