Amasya Genelgesi'nde alınan karar doğrultusunda vatanın dört bir yanından seçilen delegeler, bütün engellemelere rağmen Sivas'ta bir araya gelerek bağımsızlık iradesini bütün dünyaya ilan etmiştir. Bu haftaki dersimizde hem toplanış şekli hem de aldığı kararlar bakımından ulusal olan Sivas Kongresi'ni, Temsil Heyeti'nin siyasi zaferi olan Amasya Görüşmeleri'ni ve Temsil Heyeti'nin Ankara'ya gelişini öğreneceğiz.
Sivas Kongresi (4 - 11 Eylül 1919) ve Ulusal Örgütlenme
Amasya Genelgesi'nde güvenli bir şehir olan Sivas'ta ulusal bir kongre toplanması kararlaştırılmıştı. İtilaf Devletleri ve Damat Ferit Paşa Hükûmeti kongreyi engellemek için Fransız Binbaşı Bruno aracılığıyla Sivas'ı işgal tehdidinde bulundu ve Elazığ Valisi Ali Galip'i kongreyi basıp Mustafa Kemal'i tutuklamakla görevlendirdi. Ancak vatansever komutanların ve halkın kararlılığı sayesinde bu girişimler sonuçsuz kaldı ve Sivas Kongresi 4-11 Eylül 1919 tarihleri arasında Mustafa Kemal Paşa'nın başkanlığında toplandı.
Sivas Kongresi hem toplanış biçimi hem de aldığı kararlar bakımından ulusal (millî) bir kongredir. Erzurum Kongresi'nde alınan kararlar tüm vatanı kapsayacak şekilde genişletilerek kabul edilmiştir. Bazı delegelerin Amerikan mandasını savunması üzerine Mustafa Kemal Paşa 'Ya istiklal ya ölüm!' parolasını ortaya koymuş ve manda ve himaye fikri bir daha gündeme gelmemek üzere kesin olarak reddedilmiştir (tam bağımsızlık ilkesi).
Yurdun dört bir yanındaki bölgesel millî cemiyetler 'Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti' (ARMHC) adı altında birleştirilerek Kurtuluş Savaşı'nın tek merkezden yönetilmesi sağlanmıştır. Temsil Heyeti'nin üye sayısı 9'dan 16'ya çıkarılmış ve yetkileri 'Temsil Heyeti bütün vatanı temsil eder' kararıyla ulusallaştırılmıştır. Ayrıca Temsil Heyeti, Ali Fuat Paşa'yı (Cebesoy) Batı Cephesi Kuvâ-yı Millîye Komutanlığı'na atayarak bir hükûmet gibi yürütme yetkisini ilk kez kullanmıştır.
Damat Ferit'in İstifası ve Amasya Görüşmeleri (20 - 22 Ekim 1919)
Sivas Kongresi'ni engellemeye çalışan ve Ali Galip Olayı'nı tertipleyen Sadrazam Damat Ferit Paşa'ya tepki olarak Mustafa Kemal Paşa, Anadolu'nun İstanbul Hükûmeti ile olan tüm resmî haberleşmesini kesti. Anadolu üzerinde otoritesi kalmayan Damat Ferit Paşa 30 Eylül 1919'da istifa etmek zorunda kaldı. Bu istifa, Temsil Heyeti'nin İstanbul Hükûmeti'ne karşı kazandığı ilk siyasi başarıdır.
Yeni kurulan ve Millî Mücadele'ye daha ılımlı yaklaşan Ali Rıza Paşa Hükûmeti, Temsil Heyeti ile anlaşmak üzere Bahriye Nazırı (Denizcilik Bakanı) Salih Paşa'yı görevlendirdi. 20-22 Ekim 1919 tarihlerinde Temsil Heyeti Başkanı Mustafa Kemal Paşa ile Salih Paşa arasında Amasya Görüşmeleri yapıldı.
Amasya Görüşmeleri sonucunda; Türk vatanının bütünlüğünün ve bağımsızlığının korunması, Müslüman olmayan azınlıklara siyasi egemenliğimizi ve sosyal dengemizi bozacak ayrıcalıklar verilmemesi, Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'nin İstanbul Hükûmeti'nce tanınması ve Mebusan Meclisi'nin açılması için seçimlerin yapılması kararlaştırıldı. Ancak Ali Rıza Paşa Hükûmeti kendi otoritesinin sarsılacağından çekinerek meclisin İstanbul dışında (Anadolu'da) toplanması dışındaki kararları onaylamadı.
Temsil Heyeti'nin Ankara'ya Gelişi (27 Aralık 1919) ve Millî Basın
Mebusan Meclisi'nin İstanbul'da açılacak olması üzerine Mustafa Kemal Paşa ve Temsil Heyeti, hem meclis çalışmalarını yakından takip etmek hem de Millî Mücadele'yi merkezî bir noktadan yönetmek amacıyla Sivas'tan ayrılarak 27 Aralık 1919'da Ankara'ya geldi. Ankara halkı ve Seymenler, Mustafa Kemal Paşa ve Temsil Heyeti'ni büyük bir coşkuyla karşıladı.
Ankara'nın Millî Mücadele'nin Merkezi Seçilme Nedenleri: 1) Anadolu'nun tam ortasında, işgal edilmemiş güvenli bir coğrafi konuma sahip olması, 2) İstanbul'a ve cephelere ulaşan demir yolu ve telgraf (haberleşme) ağı üzerinde bulunması, 3) Yunanlılarla savaşılan Batı Cephesi'ne yakın olması, 4) Ali Fuat Paşa komutasındaki 20. Kolordu'nun Ankara'da bulunması ve 5) Ankara halkının Millî Mücadele'ye tam destek vermesi.
Millî Mücadele'de Basının Rolü: Mustafa Kemal Paşa, kamuoyunu doğru bilgilendirmek ve kara propagandayı önlemek için basına büyük önem vermiştir. Sivas Kongresi sırasında İrade-i Milliye gazetesi, Temsil Heyeti Ankara'ya geldikten sonra Hâkimiyet-i Milliye (10 Ocak 1920) gazetesi çıkarılmış; 6 Nisan 1920'de ise Halide Edip (Adıvar) ve Yunus Nadi'nin katkılarıyla Anadolu Ajansı kurulmuştur.
Örnekler
Örnek 1Sivas Kongresi'nde alınan 'Yurdumuzdaki tüm millî cemiyetler Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti adı altında birleştirilmiştir.' kararının temel amacı nedir?
Cevabı göster
Bölgesel ve dağınık hâlde mücadele eden yararlı cemiyetleri tek bir merkezden yönetmek, güç birliği sağlamak ve Millî Mücadele'yi ulusal (bütüncül) bir yapıya kavuşturmaktır.
Örnek 2Sivas Kongresi'nde 'Manda ve himaye kabul edilemez.' kararının kesin olarak alınması hangi temel ilkeyle ilgilidir?
Cevabı göster
Başka bir devletin egemenliği ve koruyuculuğu altına girmeyi reddederek 'Ya istiklal ya ölüm!' anlayışıyla 'tam bağımsızlık' ilkesini benimsemekle ilgilidir.
Örnek 3Temsil Heyeti'nin Sivas Kongresi'nden sonra Ali Fuat Paşa'yı Batı Cephesi Kuvâ-yı Millîye Komutanlığı'na ataması neyin göstergesidir?
Cevabı göster
Atama yapma yetkisi hükûmetlere ait olan 'yürütme (icra)' yetkisidir; bu karar Temsil Heyeti'nin İstanbul Hükûmeti'nden bağımsız bir hükûmet gibi hareket ederek yürütme yetkisini kullandığını gösterir.
Örnek 4Damat Ferit Paşa Hükûmeti'nin istifası ile Amasya Görüşmeleri'nin Temsil Heyeti açısından siyasi önemini karşılaştırınız.
Cevabı göster
Damat Ferit Paşa'nın istifası Temsil Heyeti'nin İstanbul Hükûmeti'ne karşı kazandığı 'ilk siyasi başarı' iken; Amasya Görüşmeleri İstanbul Hükûmeti'nin Temsil Heyeti'nin varlığını ve gücünü 'resmen tanıması'dır.
Örnek 5Temsil Heyeti'nin 27 Aralık 1919'da Sivas'tan Ankara'ya gelerek Ankara'yı merkez seçmesinin askerî ve ulaşım açısından nedenlerini yazınız.
Cevabı göster
Ulaşım açısından Ankara'nın demir yolu ve telgraf ağına sahip olup İstanbul'a yakın olması; askerî açıdan ise Yunan işgalindeki Batı Cephesi'ne yakınlığı ve 20. Kolordu'nun Ankara'da bulunmasıdır.
Örnek 6Millî Mücadele'nin hazırlık döneminde Sivas ve Ankara'da çıkarılan gazeteler hangileridir ve hangi ihtiyacı karşılamışlardır?
Cevabı göster
Sivas'ta 'İrade-i Milliye', Ankara'da ise 'Hâkimiyet-i Milliye' gazeteleri çıkarılmıştır. Bu gazeteler kongre kararlarını halka duyurma, işgallere karşı millî bilinci güçlendirme ve zararlı propagandalara karşı doğru bilgi verme ihtiyacını karşılamıştır.
Kavram Kartları
1 / 8
Karta dokunarak arka yüzündeki açıklamayı görün; yön tuşlarıyla kartlar arasında geçiş yapın.
Etkinlikler
Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.
1Sivas Kongresi'nde alınan aşağıdaki kararlardan hangisi bölgesel kurtuluş çabalarının birleştirilerek Millî Mücadele'nin tek merkezden yönetilmesini sağlamıştır?
Bölgesel cemiyetlerin 'Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti' çatısı altında birleştirilmesi mücadelenin tek merkezden yürütülmesini sağlamıştır.
2Yirmi-yirmi iki Ekim 1919 tarihlerinde yapılan Amasya Görüşmeleri'nin Millî Mücadele tarihi açısından en önemli siyasi sonucu aşağıdakilerden hangisidir?
İstanbul Hükûmeti adına Bahriye Nazırı Salih Paşa'nın Mustafa Kemal Paşa ile görüşüp protokol imzalaması, Temsil Heyeti'nin resmen tanındığını gösterir.
3Aşağıdakilerden hangisi Temsil Heyeti'nin 27 Aralık 1919'da Ankara'yı Millî Mücadele'nin merkezi olarak seçmesinin nedenleri arasında yer almaz?
Ankara bir iç Anadolu şehridir ve denize kıyısı ya da limanı yoktur; aksine denizden uzak ve güvenli olduğu için merkez seçilmiştir.
4Sivas Kongresi kararlarını halka duyurmak ve iç-dış kamuoyunu doğru bilgilendirmek amacıyla Sivas'ta çıkarılan gazete aşağıdakilerden hangisidir?
Sivas Kongresi'nde alınan kararları halka ulaştırmak üzere 14 Eylül 1919'da Sivas'ta çıkarılan gazete 'İrade-i Milliye'dir.
5Aşağıdaki ifadelerin doğru (D) ya da yanlış (Y) olduğunu belirleyiniz.
- Sivas Kongresi hem toplanış şekli hem de aldığı kararlar bakımından ulusal (millî) bir kongredir.
- Sivas Kongresi'nde Amerikan mandası tartışılmış ve oy çokluğuyla kabul edilmiştir.
- Temsil Heyeti'nin Ali Fuat Paşa'yı Batı Cephesi komutanlığına ataması yürütme yetkisini kullandığını gösterir.
- Amasya Görüşmeleri, Mustafa Kemal Paşa ile Sadrazam Damat Ferit Paşa arasında yapılmıştır.
- Temsil Heyeti Ankara'ya geldikten sonra 'Hâkimiyet-i Milliye' adlı gazeteyi çıkarmaya başlamıştır.
- Sivas Kongresi hem toplanış şekli hem de aldığı kararlar bakımından ulusal (millî) bir kongredir.
6Aşağıdaki tarihî gelişmeleri ve kavramları açıklamalarıyla eşleştiriniz.
Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.
7Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri uygun kavramlarla tamamlayınız.
- Hem toplanış biçimi hem de aldığı kararlar bakımından ulusal nitelik taşıyan kongre Kongresi olarak bilinir.
- Sivas Kongresi'nde 'Ya istiklal ya ölüm!' parolasıyla ve himaye fikri bir daha gündeme gelmemek üzere reddedilmiştir.
- Temsil Heyeti, Batı Cephesi Kuvâ-yı Millîye Komutanlığı'na Fuat Paşa'yı atayarak yürütme yetkisini kullanmıştır.
- Amasya Görüşmeleri'ne İstanbul'daki Ali Rıza Paşa Hükûmeti adına Bahriye Nazırı Paşa katılmıştır.
- Temsil Heyeti 27 Aralık 1919 tarihinde Batı Cephesi'ne ve İstanbul'a yakın olan şehrini Millî Mücadele merkezi yapmıştır.
Önce bütün boşlukları doldurun.
8Sivas Kongresi'nin Millî Mücadele'nin teşkilatlanması ve tam bağımsızlık hedefi açısından önemini alınan üç temel kararla açıklayınız.
1. ipucu: Manda ve himayenin kesin olarak reddedilmesi tam bağımsızlık hedefinden taviz verilmeyeceğini göstermiştir.
2. ipucu: Tüm bölgesel cemiyetlerin Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti adıyla birleştirilmesi mücadeleyi tek merkezde toplamıştır.
3. ipucu: Temsil Heyeti'nin tüm vatanı temsil eder hâle getirilmesi ve Batı Cephesi'ne komutan ataması ulusal yürütme gücünü ortaya çıkarmıştır.
Cevap: Sivas Kongresi, Millî Mücadele'yi bölgesellikten çıkarıp tüm ulusa mal etmiştir: 1) Manda ve himaye kesin olarak reddedilerek 'tam bağımsızlık' hedefi kesinleştirilmiştir. 2) Tüm yararlı cemiyetler 'Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti' çatısı altında birleştirilerek Kurtuluş Savaşı'nın tek merkezden yönetilmesi sağlanmıştır. 3) Temsil Heyeti'nin yetkileri tüm vatanı kapsayacak şekilde genişletilmiş ve Ali Fuat Paşa'nın Batı Cephesi'ne atanmasıyla Temsil Heyeti yürütme gücünü kullanan ulusal bir kurul hâline gelmiştir.
Kısaca
- Sivas Kongresi (4-11 Eylül 1919): Hem toplanış biçimi hem de aldığı kararlar bakımından ulusal bir kongredir; manda ve himaye kesin olarak reddedilmiştir.
- Tek Merkezden Yönetim: Yararlı cemiyetler 'Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti' adıyla birleştirilmiş, Temsil Heyeti tüm vatanı temsil eder hâle getirilmiştir.
- Yürütme Yetkisi ve İlk Zafer: Temsil Heyeti Ali Fuat Paşa'yı Batı Cephesi'ne atayarak yürütme yetkisini kullanmış; haberleşmeyi keserek Damat Ferit'in istifasını (ilk siyasi zafer) sağlamıştır.
- Amasya Görüşmeleri (20-22 Ekim 1919): Bahriye Nazırı Salih Paşa ile yapılan görüşmelerle İstanbul Hükûmeti, Temsil Heyeti'nin varlığını resmen tanımıştır.
- Ankara'ya Geliş ve Millî Basın: 27 Aralık 1919'da güvenli konumu, demir yolu/telgraf ağı ve Batı Cephesi'ne yakınlığı nedeniyle Ankara merkez seçilmiş; İrade-i Milliye ve Hâkimiyet-i Milliye gazeteleri çıkarılmıştır.