Amasya Görüşmeleri'nde alınan karar doğrultusunda milletvekilleri seçilmiş ve Son Osmanlı Mebusan Meclisi İstanbul'da toplanarak Türk milletinin bağımsızlık manifestosu olan Misakımillî'yi kabul etmiştir. Bu haftaki dersimizde Misakımillî kararlarını, bu kararlar üzerine İstanbul'un resmen işgal edilmesini ve 23 Nisan 1920'de Ankara'da Büyük Millet Meclisinin açılışını 'vatanın bütünlüğü', 'tam bağımsızlık' ve 'ulusal egemenlik' ilkeleri çerçevesinde inceleyeceğiz.
Son Osmanlı Mebusan Meclisi ve Misakımillî Kararları (28 Ocak 1920)
Amasya Görüşmeleri sonrasında yapılan seçimlerde Anadolu'nun dört bir yanında Müdafaa-i Hukuk yanlısı adaylar kazanmış, Mustafa Kemal Paşa da Erzurum milletvekili (mebusu) seçilmiştir. Hakkında tutuklama kararı bulunduğu için İstanbul'a gitmeyen Mustafa Kemal, Ankara'da görüştüğü milletvekillerinden üç temel istekte bulunmuştur: 1) Kendisinin Meclis Başkanı seçilmesi, 2) Mecliste Müdafaa-i Hukuk Grubu kurulması ve 3) Erzurum ve Sivas kongrelerinde belirlenen Misakımillî kararlarının mecliste onaylanması.
On iki Ocak 1920'de İstanbul'da toplanan Mebusan Meclisindeki milletvekilleri, padişah ve İtilaf Devletlerinin baskısından çekinerek Mustafa Kemal'i başkan seçemediler ve Müdafaa-i Hukuk Grubu yerine Felah-ı Vatan (Vatanın Kurtuluşu) Grubu'nu kurdular. Ancak üçüncü isteği yerine getirerek 28 Ocak 1920'de Misakımillî (Millî Yemin / Millî Ant) kararlarını oy birliğiyle kabul edip 17 Şubat'ta tüm dünyaya ilan ettiler.
Misakımillî Kararları (KAPSAR kodlaması): Sınırlar: Mondros Ateşkes Antlaşması imzalandığı sırada işgal edilmemiş olan ve Türk-İslam çoğunluğunun yaşadığı topraklar ayrılmaz bir bütündür (Vatanın bütünlüğü). Halk Oylaması (Plebisit): Kars, Ardahan ve Batum (Elviye-i Selâse), Batı Trakya ve Arap topraklarının geleceği bölge halkının serbest oyuyla belirlenecektir (Ulusal irade). Kapitülasyonlar: Siyasi, adli ve mali gelişmemizi engelleyen sınırlamalar kabul edilemez (Tam bağımsızlık). Azınlık Hakları: Komşu ülkelerdeki Müslümanlara tanınan haklar kadar olacaktır (Uluslararası eşitlik). Boğazlar: İstanbul ve Marmara'nın güvenliği sağlanırsa dünya ticaretine açılacaktır.
İstanbul'un Resmen İşgali (16 Mart 1920) ve Alınan Tedbirler
Son Osmanlı Mebusan Meclisinin kendilerinden habersiz Misakımillî kararlarını kabul edip yayımlaması İtilaf Devletlerini büyük bir telaşa düşürdü. İtilaf Devletleri 16 Mart 1920 sabahı Şehzadebaşı Karakolu'nu basarak Türk askerlerini şehit ettiler ve İstanbul'u resmen işgal ettiler. Mebusan Meclisini basıp Rauf (Orbay) Bey ve Kara Vasıf Bey gibi vatansever milletvekillerini tutuklayarak Malta Adası'na sürgüne gönderdiler; böylece son Osmanlı Mebusan Meclisi dağıldı.
İstanbul'un işgalini Ankara'ya ilk bildiren kişi vatansever telgrafçı Manastırlı Hamdi Bey olmuştur. Meclisin İstanbul'da rahat çalışamayacağını daha önce söyleyen Mustafa Kemal Paşa'nın ileri görüşlülüğü bir kez daha kanıtlanmıştır.
Mustafa Kemal Paşa işgale karşı derhal şu tedbirleri almıştır: İstanbul ile tüm telefon ve telgraf haberleşmesi kesilmiş, Anadolu'daki resmi ve sivil kuruluşların mal varlıklarının İstanbul'a gönderilmesi yasaklanmış, İtilaf kuvvetlerinin Anadolu'ya sevkiyatını önlemek için Geyve ve Ulukışla yakınlarında demir yolları tahrip edilmiş, İstanbul'da tutuklanan Türk aydınlarına karşılık Anadolu'daki İtilaf subayları tutuklanmış ve Ankara'da olağanüstü yetkilere sahip bir meclisin toplanması için seçim genelgesi yayımlanmıştır.
Büyük Millet Meclisinin Açılışı (23 Nisan 1920) ve Nitelikleri
Anadolu'da yeniden seçilen milletvekilleri ile İstanbul'dan kaçarak Ankara'ya gelebilen Mebusan Meclisi üyelerinin katılımıyla 23 Nisan 1920 Cuma günü Hacı Bayram Camii'nde kılınan namazın ardından Büyük Millet Meclisi (BMM) dualarla açılmıştır. En yaşlı üye sıfatıyla Sinop Milletvekili Şerif Bey açılış konuşmasını yapmış, ertesi gün yapılan oylamada Mustafa Kemal Paşa BMM Başkanlığına seçilmiştir.
Mustafa Kemal Paşa'nın sunduğu ve kabul edilen 24 Nisan 1920 Önergesi Kararları yeni devletin temelini atmıştır: 1) Hükûmet kurmak zorunludur (Kurucu meclis niteliği). 2) Geçici bir hükûmet başkanı tanımak veya padişah vekili atamak doğru değildir (Meclisin bağımsızlığı ve sürekliliği). 3) BMM'nin üstünde hiçbir güç yoktur (İstanbul Hükûmeti yok sayılmış, ulusal egemenlik ilan edilmiştir). 4) BMM yasama ve yürütme yetkilerini kendinde toplar (Güçler birliği ilkesi). 5) Meclis içinden seçilen bir heyet hükûmet işlerine bakar; Meclis Başkanı bu heyetin de başkanıdır (Meclis Hükûmeti sistemi). 6) Padişah ve halife baskıdan kurtulduktan sonra meclisin düzenleyeceği kanuni yerini alır (Öncelik vatanın kurtuluşuna verilmiş, birlik korunmuştur).
Birinci BMM; savaş koşullarında hızlı karar alıp uygulayabilmek için güçler birliği (yasama, yürütme ve İstiklal Mahkemeleriyle yargı) ilkesini benimsemiş olağanüstü yetkili bir savaş meclisidir. İçinde azınlık milletvekili bulunmadığı için tam anlamıyla millî, üyeleri halk tarafından seçildiği ve farklı görüşleri barındırdığı için demokratik bir meclistir.
Örnekler
Örnek 1Mustafa Kemal Paşa'nın İstanbul'a gidecek milletvekillerinden Mebusan Meclisinde 'Müdafaa-i Hukuk Grubu' kurmalarını istemesinin temel amacı nedir?
Cevabı göster
Meclisteki vatansever milletvekillerinin dağınık hareket etmesini önlemek, güç birliği yaparak Erzurum ve Sivas kongrelerinde alınan kararları (Misakımillî'yi) meclisten geçirmektir.
Örnek 2Misakımillî'de yer alan 'Siyasi, adli ve mali gelişmemizi engelleyen her türlü sınırlamalar (kapitülasyonlar) kaldırılmalıdır' maddesi hangi temel ilkeyle doğrudan ilişkilidir?
Cevabı göster
Devletin ekonomik, hukuki ve siyasi alanda başka devletlerin denetiminden kurtulmasını hedeflediği için 'Tam Bağımsızlık' ilkesiyle doğrudan ilişkilidir.
Örnek 3Misakımillî'de Kars, Ardahan, Batum ve Batı Trakya'nın geleceğinin belirlenmesi için halk oylaması (plebisit) önerilmesi Türk milletinin hangi özelliğini ve güvencesini gösterir?
Cevabı göster
Bu bölgelerde Türk ve Müslüman nüfusun çoğunlukta olduğuna duyulan güveni ve halkın kendi geleceğine kendisinin karar vermesine (milli iradeye) duyulan saygıyı gösterir.
Örnek 4İtilaf Devletlerinin 16 Mart 1920'de İstanbul'u resmen işgal edip Mebusan Meclisini dağıtması hangi demokratik ilkeye ve değere saldırı niteliğindedir?
Cevabı göster
Halkın oylarıyla seçilmiş milletvekillerini tutuklayıp meclisi kapattıkları için doğrudan 'Ulusal Egemenlik (Millî İrade)' ilkesine saldırı niteliğindedir.
Örnek 5Yirmi dört Nisan 1920 önergesinde yer alan 'Geçici bir hükûmet başkanı tanımak veya padişah vekili atamak doğru değildir' kararının amacı nedir?
Cevabı göster
Büyük Millet Meclisinin ve kuracağı hükûmetin geçici olmadığını, padişaha bağlı kalmadan bağımsız ve sürekli (kalıcı) olarak görev yapacağını ortaya koymaktır.
Örnek 6Birinci Büyük Millet Meclisinde İstanbul'dan kaçarak gelen Mebusan Meclisi üyelerinin yeniden seçime girmeden doğrudan milletvekili kabul edilmesinin nedeni nedir?
Cevabı göster
O milletvekilleri zaten yakın zamanda halkın oyuyla seçildikleri için 'milli iradeye (ulusal egemenliğe)' duyulan saygının bir gereği olarak doğrudan kabul edilmişlerdir.
Kavram Kartları
1 / 8
Karta dokunarak arka yüzündeki açıklamayı görün; yön tuşlarıyla kartlar arasında geçiş yapın.
Etkinlikler
Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.
1Son Osmanlı Mebusan Meclisinde 28 Ocak 1920'de kabul edilen Misakımillî'nin aşağıdaki kararlarından hangisi 'uluslararası eşitlik (mütekabiliyet)' ilkesinin gözetildiğini kanıtlar?
Ülkemizdeki azınlık haklarının komşu ülkelerdeki Müslümanların haklarıyla denk tutulması devletler arası karşılıklılık (mütekabiliyet) ve eşitlik ilkesinin göstergesidir.
2On altı Mart 1920'de İstanbul'un İtilaf Devletleri tarafından resmen işgal edilmesi üzerine Mustafa Kemal Paşa'nın aldığı aşağıdaki önlemlerden hangisi işgal güçlerinin Anadolu'ya asker ve cephane sevkiyatını engellemeye yöneliktir?
Geyve ve Ulukışla demir yolu hatlarının tahrip edilmesi, İtilaf Devletlerinin İstanbul ve Çukurova'dan Anadolu içlerine trenle asker ve silah göndermesini engellemek içindir.
3Yirmi üç Nisan 1920'de açılan Büyük Millet Meclisinin kabul ettiği 'Büyük Millet Meclisinin üstünde hiçbir güç ve makam yoktur.' kararıyla aşağıdakilerden hangisi amaçlanmıştır?
'BMM'nin üstünde güç yoktur' kararıyla İstanbul Hükûmeti ve saltanat iradesi yok sayılmış, millet iradesi (ulusal egemenlik) tek meşru güç ilan edilmiştir.
4Birinci Büyük Millet Meclisinin yapısıyla ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi yanlıştır?
Birinci BMM'de azınlık milletvekilleri yer almamış, yalnızca Türk milletinin temsilcileri bulunduğu için tam anlamıyla 'millî' bir meclis olmuştur.
5Aşağıdaki ifadelerin doğru (D) ya da yanlış (Y) olduğunu belirleyiniz.
- Mustafa Kemal Paşa, Son Osmanlı Mebusan Meclisi için yapılan seçimlerde Erzurum milletvekili seçilmiştir.
- Son Osmanlı Mebusan Meclisinde Mustafa Kemal'in isteğiyle Müdafaa-i Hukuk Grubu kurulmuş ve kendisi başkan seçilmiştir.
- Misakımillî kararları, Türk vatanının milli ve bölünmez sınırlarını çizen tam bağımsızlık belgesidir.
- İstanbul'un resmen işgali üzerine Mustafa Kemal Paşa Millî Mücadele'yi durdurup İstanbul Hükûmetine bağlanmıştır.
- Birinci Büyük Millet Meclisinde Meclis Hükûmeti sistemi uygulanmış ve yasama ile yürütme yetkisi mecliste toplanmıştır.
- Mustafa Kemal Paşa, Son Osmanlı Mebusan Meclisi için yapılan seçimlerde Erzurum milletvekili seçilmiştir.
6Aşağıdaki tarihî kavram ve gelişmeleri doğru açıklamalarla eşleştiriniz.
Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.
7Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri uygun kavramlarla tamamlayınız.
- Son Osmanlı Mebusan Meclisinde 28 Ocak 1920'de kabul edilen kararları 'Millî Yemin' anlamına gelir.
- Misakımillî'de Kars, Ardahan, Batum ve Batı Trakya'nın geleceği için oylaması (plebisit) yapılması kararlaştırılmıştır.
- İtilaf Devletleri 16 Mart 1920'de İstanbul'u resmen işgal ederek tutukladıkları milletvekillerini Adası'na sürgün etmişlerdir.
- Yirmi üç Nisan 1920'de şehrinde açılan Büyük Millet Meclisi yeni Türk devletinin temellerini atmıştır.
- 'BMM'nin üstünde hiçbir güç yoktur' kararıyla milli ilkesi resmen hayata geçirilmiştir.
Önce bütün boşlukları doldurun.
8Misakımillî'nin kabulü ile Büyük Millet Meclisinin açılışını 'tam bağımsızlık', 'vatanın bütünlüğü' ve 'ulusal egemenlik' ilkeleriyle ilişkilendirerek açıklayınız.
1. ipucu: Misakımillî'de Mondros öncesi sınırların bölünmez bir bütün sayılması 'vatanın bütünlüğü' ilkesini yansıtır.
2. ipucu: Kapitülasyonlara ve dış müdahalelere karşı çıkılması 'tam bağımsızlık' ilkesinin gereğidir.
3. ipucu: İstanbul'un işgali sonrası 23 Nisan 1920'de açılan BMM'nin 'Meclisin üstünde güç yoktur' kararı ise 'ulusal egemenlik' ilkesini gerçekleştirmiştir.
Cevap: Son Osmanlı Mebusan Meclisinde kabul edilen Misakımillî, işgal edilmemiş Türk topraklarının parçalanamayacağını belirterek 'vatanın bütünlüğü' esasına; siyasi, adli ve mali kısıtlamaları (kapitülasyonları) reddederek 'tam bağımsızlık' ilkesine dayanmıştır. Misakımillî'nin ilanı üzerine İstanbul işgal edilip meclis dağıtılınca, 23 Nisan 1920'de Ankara'da Büyük Millet Meclisi açılmış ve 'BMM'nin üstünde hiçbir güç yoktur' kararıyla yönetim yetkisini doğrudan millete vererek 'ulusal egemenlik' ilkesini hayata geçirmiştir.
Kısaca
- Son Osmanlı Mebusan Meclisi: 12 Ocak 1920'de İstanbul'da toplanmış; Felah-ı Vatan Grubu'nun çabasıyla 28 Ocak 1920'de Misakımillî kararlarını kabul etmiştir.
- Misakımillî (KAPSAR): Milli sınırların bölünmezliğini (vatanın bütünlüğü), kapitülasyonların reddini (tam bağımsızlık) ve Kars-Ardahan-Batum ile Batı Trakya'da halk oylamasını içerir.
- İstanbul'un İşgali (16 Mart 1920): Misakımillî'nin ilanı üzerine İtilaf Devletleri İstanbul'u resmen işgal edip Mebusan Meclisini dağıtmış ve vekilleri Malta'ya sürmüştür.
- BMM'nin Açılışı (23 Nisan 1920): İşgal sonrası milli iradeyi temsil etmek üzere Ankara'da açılmış ve Mustafa Kemal Paşa Meclis Başkanı seçilmiştir.
- 24 Nisan Önergesi ve Nitelikler: 'BMM'nin üstünde güç yoktur' ile ulusal egemenlik ilan edilmiş; savaş koşullarında hızlı karar almak için güçler birliği ve Meclis Hükûmeti sistemi benimsenmiştir.