İçeriğe geç

7. sınıf · Matematik · 14. hafta (21-25 Aralık 2026)

Kategorik ve Nicel (Sürekli) Veri Dağılımları: Grafik Dönüşümleri, Merkezi Eğilim ve Yayılım Ölçüleri ile Karar Verme

İstatistiksel Araştırma Süreci teması · Konu özeti

🃏 Kavram kartlarıEtkinlikler
Bu hafta

İstatistiksel Araştırma Süreci temamızın bu son haftasında, Kategorik ve Nicel (Sürekli) Veri Dağılımları üzerinde araştırma sorusu oluşturmadan başlayarak nokta, çizgi, sütun ve daire grafiği dönüşümlerini, aritmetik ortalama, ortanca, tepe değer, açıklık ve ortalama mutlak sapma (OMS) hesaplamalarını ve iki veri grubunu karşılaştırarak veriye dayalı karar verme adımlarını bütüncül olarak tamamlayacağız.

İstatistiksel Araştırma Sorusu ve Veri Türleri (Kategorik ve Nicel)

Bir sorunun istatistiksel araştırma sorusu olabilmesi için belirli bir gruba (evren veya örnekleme) yöneltilmesi ve toplanacak cevapların kişiden kişiye, günden güne değişebilirlik (çeşitlilik) göstermesi gerekir. Örneğin 'Okulumuzun müdürü kimdir?' sorusu tek ve sabit cevaplı olduğu için istatistiksel araştırma sorusu değildir; ancak 'Okulumuzdaki 7. sınıf öğrencilerinin günde uyuduğu süre kaç saattir?' sorusu değişebilirlik içerdiği için istatistiksel araştırma sorusudur.

Toplanan veriler iki ana gruba ayrılır: 1) Kategorik (nitel) veri: Sevilen renk, tutulan takım, kan grubu veya tercih edilen kitap türü gibi sözel gruplama bildiren verilerdir. 2) Nicel (sayısal) veri: Sayma veya ölçme ile elde edilen verilerdir. Kardeş sayısı veya okunan kitap adedi gibi yalnız tam sayı değerleri alanlara nicel (kesikli) veri; boy uzunluğu, kütle, hava sıcaklığı ve koşu süresi gibi belirli bir aralıktaki her ondalık değeri alabilen ölçüm verilerine ise nicel (sürekli) veri denir.

Veri TürüTanımı ve ÖzelliğiÖrnek Araştırma Konusu
Kategorik (Nitel) VeriNitelik, tür veya grup belirten sözel verilerÖğrencilerin en sevdiği ders veya müzik türü
Nicel (Kesikli) VeriSayma ile elde edilen tam sayılı verilerAilelerin çocuk sayısı, çözülen soru sayısı
Nicel (Sürekli) VeriÖlçme ile elde edilen, ondalık değer alabilen verilerÖğrencilerin boy uzunluğu (cm), kütlesi (kg), koşu süresi (sn)
İSTATİSTİKSEL ARAŞTIRMA SÜRECİ VE VERİ TÜRLERİ (MAT.7.6.1) 1. Kategorik (Nitel) Veri • Sayısal ölçüm belirtmeyen; isim, grup, tür veya nitelik bildiren verilerdir. • Örnekler: Sevilen kitap türleri, kan grupları, tercih edilen spor dalları, göz renkleri. • Uygun Grafikler: Sütun Grafiği ve Daire Grafiği • Özetleme: Tepe Değer (Mod / En çok tekrar eden) 2. Nicel (Kesikli ve Sürekli) Veri • Sayma veya ölçme yoluyla elde edilen sayısal verilerdir (Aralıktaki her değeri alabiliyorsa sürekli). • Örnekler: Boy uzunluğu (cm), kütle (kg), hava sıcaklığı (°C), koşu süresi (sn), okunan sayfa sayısı. • Uygun Grafikler: Nokta, Çizgi ve Sütun Grafiği • Özetleme: Ortalama, Ortanca, Açıklık, OMS
🔍 Büyütmek için dokunun

Nokta Grafiği ve Çizgi Grafiği ile Dağılım Analizi

Küçük veya orta büyüklükteki veri setlerinde verilerin sayı doğrusu üzerinde nerede yığıldığını (kümelendiğini), hangi değerin en çok tekrar ettiğini, veri olmayan boşlukları ve gruptan çok uzakta kalan uç (aykırı) değerleri görmek için nokta grafiği kullanılır. Nokta grafiğinde en yüksek nokta sütununa sahip değer veri grubunun tepe değerini (modunu) verir.

Nicel (sürekli) bir verinin zaman içindeki (saatlere, günlere, aylara veya yıllara göre) değişimini, artış ve azalış eğilimini incelemek için ise çizgi grafiği tercih edilir. Çizgi grafiğinde doğru parçasının yukarı yönlü olması artışı, aşağı yönlü olması azalışı, yatay kalması ise o zaman aralığında verinin değişmediğini (sabit kaldığını) gösterir.

Grafik TürüEn Uygun Kullanım AmacıGrafikten Okunan Temel Bilgi
Nokta GrafiğiVeri dağılımının şeklini ve yığılmasını görmeTepe değer (mod), simetri ve uç (aykırı) değerler
Çizgi GrafiğiZamana bağlı sürekli değişimi izlemeArtış-azalış aralıkları, en yüksek ve en düşük değerler
Sütun GrafiğiFarklı kategorilerin frekanslarını karşılaştırmaKategoriler arasındaki sayısal farklar
Daire GrafiğiParçaların bütün içindeki oranını/yüzdesini göstermeMerkez açı (360 derece) ve yüzde (%100) payları
NOKTA GRAFİĞİ VE ÇİZGİ GRAFİĞİ İLE DAĞILIM ANALİZİ Nokta Grafiği (Yığılma ve Uç Değer) 1 2 3 4 9 (Uç) Tepe Değer (Mod) = 2 (En çok nokta olan değer) 9 değeri diğerlerinden uzak UÇ (AYKIRI) değerdir Çizgi Grafiği (Zamana Bağlı Sürekli Değişim) 1. Gün 2. Gün 3. Gün 4. Gün 5. Gün 2-3. Gün Sabit | En Yüksek: 4. Gün | En Düşük: 1. Gün
🔍 Büyütmek için dokunun

Sütun ve Daire Grafiği Dönüşümleri ile Merkez Açı Hesabı

Bir bütünün parçalarının bütün içindeki oranını göstermek için daire grafiği kullanılır. Daire grafiğinde verilerin toplamı 360 derecelik tam açıya (veya %100'e) eşdeğer tutulur. Bir kategorinin daire dilimi merkez açısı Kategori VerisiToplam Veri × 360° işlemiyle bulunur.

Sütun grafiğindeki verileri daire grafiğine dönüştürürken önce sütunlardaki tüm değerler toplanır, ardından 360 derece bu toplama bölünerek 1 birim veriye düşen açı hesaplanır. Tersi durumda, daire grafiğindeki merkez açılar (örneğin 150°, 120°, 90°) sütun grafiğine dönüştürülürken açıların en büyük ortak böleni (örneğin 30°'ye bölünerek 5k, 4k, 3k oranları) kullanılır.

Bütün İçindeki Pay (Kesir)Yüzde Karşılığı (%)Daire Grafiği Merkez Açısı
Tamamı (11)%100360°
Yarısı (12) / Çeyreği (14)%50 / %25180° / 90°
Beşte biri (15) / Onda biri (110)%20 / %1072° / 36°
Üçte biri (13) / Altıda biri (16)Yaklaşık %33,3 / %16,7120° / 60°
SÜTUN VE DAİRE GRAFİĞİ DÖNÜŞÜMLERİ (MERKEZ AÇI) Sütun Grafiği (Kategorik Karşılaştırma) 40 A Grubu 30 B Grubu 20 C Grubu Toplam Veri = 40 + 30 + 20 = 90 Kişi Daire Grafiğine Dönüşüm (360° / 90 = 4°) • 1 Kişi = 360° ÷ 90 = 4° • A (40 kişi): 40 × 4° = 160° • B (30 kişi): 30 × 4° = 120° • C (20 kişi): 20 × 4° = 80° Toplam Merkez Açı: 160° + 120° + 80° = 360°
🔍 Büyütmek için dokunun

Merkezi Eğilim Ölçüleri: Aritmetik Ortalama, Ortanca ve Tepe Değer

Merkezi eğilim ölçüleri, bir veri grubunun hangi değer etrafında toplandığını tek bir sayıyla özetler: 1) Aritmetik Ortalama: Tüm verilerin toplamının veri sayısına bölünmesiyle bulunur (Verilerin ToplamıVeri Sayısı). 2) Ortanca (Medyan): Veriler küçükten büyüğe (veya büyükten küçüğe) sıralandığında tam ortada yer alan değerdir; veri sayısı çift ise ortadaki iki sayının aritmetik ortalaması ortancayı verir. 3) Tepe Değer (Mod): Veri grubunda en çok tekrar eden değerdir.

Veri grubunda diğer verilerden aşırı küçük veya aşırı büyük bir uç (aykırı) değer yoksa grubu en iyi aritmetik ortalama temsil eder. Ancak veri grubunda uç değer varsa (örneğin 10, 11, 12, 12, 95 gibi), aritmetik ortalama uç değerden etkilenerek yükselir; bu durumda uç değerden etkilenmeyen ortanca (medyan) en güvenilir merkezi eğilim ölçüsü olarak seçilir.

Merkezi Eğilim ÖlçüsüHesaplama YöntemiHangi Durumda Tercih Edilir?
Aritmetik OrtalamaVerilerin ToplamıVeri AdediVeri grubunda uç (aykırı) değer olmadığında
Ortanca (Medyan)Sıralı verilerin tam ortasındaki değerVeri grubunda aşırı büyük/küçük uç değer olduğunda
Tepe Değer (Mod)En çok tekrar eden (frekansı en yüksek) değerKategorik verilerde veya en popüler tercihi bulmada
MERKEZİ EĞİLİM ÖLÇÜLERİ: ORTALAMA, ORTANCA VE TEPE DEĞER 1. Aritmetik Ortalama • Verilerin toplamının veri adedine bölümüdür. • Uç (aykırı) değerlerden çok etkilenir! • Uç değer yoksa grubu en iyi temsil eden ölçüdür. 2. Ortanca (Medyan) • Küçükten büyüğe sıralanan verilerin tam ortasındaki sayıdır. • Çift sayıda veri varsa ortadaki iki sayının ortalaması alınır. • Uç (aykırı) değer varsa en uygun temsilcidir! 3. Tepe Değer (Mod) • Veri grubunda en çok tekrar eden (frekansı en yüksek) değerdir. • Tüm veriler eşit sayıda ise tepe değer yoktur; birden fazla tepe değer olabilir. • En popüler tercihi gösterir.
🔍 Büyütmek için dokunun

Yayılım Ölçüleri: Açıklık ve Ortalama Mutlak Sapma (OMS)

Verilerin birbirine ve ortalamaya ne kadar yakın veya uzak dağıldığını ölçen araçlara yayılım (dağılım) ölçüleri denir. İki temel yayılım ölçüsü vardır: Birincisi en büyük veri ile en küçük veri arasındaki fark olan açıklıktır (Açıklık = En Büyük Değer - En Küçük Değer). Açıklık yalnızca iki uç veriyi kullandığı için aradaki verilerin dağılımını tam yansıtmayabilir.

İkincisi ise tüm verilerin aritmetik ortalamaya olan uzaklıklarının ortalamasını ölçen ortalama mutlak sapmadır (OMS). OMS üç adımda hesaplanır: 1) Veri grubunun aritmetik ortalaması bulunur. 2) Her bir verinin aritmetik ortalamadan ne kadar uzak olduğu (mutlak farkı, yani pozitif farkı) bulunur. 3) Bu uzaklıklar toplanarak veri sayısına bölünür.

Veri GrubuAritmetik OrtalamaAçıklıkOrtalama Mutlak Sapma (OMS)
Grup 1: 8, 9, 10, 11, 12505 = 1012 - 8 = 42+1+0+1+25 = 65 = 1,2
Grup 2: 4, 7, 10, 13, 16505 = 1016 - 4 = 126+3+0+3+65 = 185 = 3,6
Grup 3: 10, 10, 10, 10, 10505 = 1010 - 10 = 00+0+0+0+05 = 0 (Tam homojen)
YAYILIM ÖLÇÜLERİ: AÇIKLIK VE ORTALAMA MUTLAK SAPMA (OMS) Ortalama Mutlak Sapma (OMS) Adımları • 1. Adım: Veri grubunun aritmetik ortalaması bulunur. • 2. Adım: Her bir verinin aritmetik ortalamaya olan uzaklığı (pozitif / mutlak farkı) tek tek hesaplanır. • 3. Adım: Bulunan bu uzaklıklar toplanır ve toplam veri sayısına bölünür. Açıklık = En Büyük Değer - En Küçük Değer Örnek OMS Hesabı: Veriler (4, 6, 8, 10, 12) • 1) Ortalama = (4 + 6 + 8 + 10 + 12) ÷ 5 = 40 ÷ 5 = 8 • 2) Ortalamaya (8'e) uzaklıklar: |4-8|=4, |6-8|=2, |8-8|=0, |10-8|=2, |12-8|=4 • 3) Uzaklıklar toplamı = 4 + 2 + 0 + 2 + 4 = 12 • OMS = 12 ÷ 5 = 2,4 | Açıklık = 12 - 4 = 8 OMS Küçüldükçe Veriler Ortalamaya Yakınlaşır
🔍 Büyütmek için dokunun

İki Veri Grubunu Karşılaştırma, Karar Verme ve Yeniden Planlama

İki farklı veri grubunu (örneğin iki öğrencinin deneme puanlarını, iki şehrin sıcaklıklarını veya iki makinenin üretim miktarlarını) karşılaştırırken önce genel başarı / büyüklük düzeyi için aritmetik ortalama veya ortancaya bakılır. Eğer iki grubun ortalamaları eşitse veya hangisinin daha istikrarlı (tutarlı, güvenilir, homojen) olduğu soruluyorsa açıklık ve ortalama mutlak sapma (OMS) karşılaştırılır: Açıklığı ve OMS değeri daha küçük olan grup daha istikrarlıdır.

Araştırma sonunda elde edilen bulgular araştırma sorusunu yanıtlamakta yetersiz kalırsa araştırma süreci yeniden planlanır (MAT.7.6.1.g). Örneğin örneklem çok küçük seçilmişse kişi sayısı artırılır; örneklem yanlı (taraflı) seçilmişse hedef kitleyi adil temsil edecek rastgele bir örneklem belirlenir; veri toplama soruları belirsizse anket soruları netleştirilir.

Karşılaştırma ÖlçütüYüksek Değerin AnlamıDüşük Değerin Anlamı
Aritmetik Ortalama / OrtancaGenel başarı veya miktar düzeyi yüksektirGenel başarı veya miktar düzeyi düşüktür
Açıklık (En Büyük - En Küçük)Uçlar arası fark fazladır, dalgalanma çokturVeriler dar bir aralıkta toplanmıştır
Ortalama Mutlak Sapma (OMS)Veriler ortalamadan uzaktır (değişken/heterojen)Veriler ortalamaya yakındır (tutarlı/istikrarlı/homojen)
İKİ VERİ GRUBUNU KARŞILAŞTIRMA VE VERİYE DAYALI KARAR Tutarlılık ve İstikrar Karşılaştırması • X Grubu: 18, 19, 20, 21, 22 -> Ort = 20, OMS = 1,2 • Y Grubu: 10, 15, 20, 25, 30 -> Ort = 20, OMS = 6,0 • Yorum: İki grubun aritmetik ortalaması eşit (20) olsa da X grubunun OMS ve açıklığı daha küçüktür. • Karar: X grubu daha istikrarlı (tutarlı / homojen), Y grubu ise daha değişken (heterojen) yapıdadır. Araştırma Sürecini Yeniden Planlama (MAT.7.6.1.g) • Örneklem çok küçükse (örn. yalnız 3 kişiye sorulduysa) örneklem genişletilir. • Örneklem yanlı seçildiyse (örn. okulun en sevilen sporu için yalnız futbol takımına sorulduysa) tüm şubelerden rastgele örneklem seçilir. Tarafsız ve Yeterli Örneklem = Doğru Karar
🔍 Büyütmek için dokunun

Örnekler

  1. Örnek 1Aşağıdaki verilerin 'kategorik', 'nicel (kesikli)' veya 'nicel (sürekli)' veri türlerinden hangisine ait olduğunu belirleyiniz: 1) 7-A sınıfındaki öğrencilerin kan grupları 2) Bir basketbolcunun maçlarda attığı basket sayıları 3) Yeni doğan bebeklerin boy uzunlukları (cm)

    Cevabı göster

    1) Kan grupları (A, B, AB, 0): Sözel nitelik belirttiği için KATEGORİK veridir. 2) Atılan basket sayıları: Sayma ile elde edilen tam sayılar olduğu için NİCEL (KESİKLİ) veridir. 3) Boy uzunlukları: Ölçme ile elde edildiği ve ondalık değer alabildiği için NİCEL (SÜREKLİ) veridir.

  2. Örnek 2Bir meyve bahçesindeki 180 ağacın 60'ı elma, 45'i armut, 50'si kiraz ve 25'i erik ağacıdır. Bu veriler daire grafiği ile gösterildiğinde her bir ağaç türünün merkez açısı kaç derece olur?

    Cevabı göster

    Toplam ağaç sayısı 180, dairenin tam açısı 360°'dir. 360° ÷ 180 = 2° olduğundan her 1 ağaç 2 derecelik merkez açıya karşılık gelir: • Elma: 60 × 2° = 120° • Armut: 45 × 2° = 90° • Kiraz: 50 × 2° = 100° • Erik: 25 × 2° = 50° (Toplam: 120° + 90° + 100° + 50° = 360°).

  3. Örnek 3Bir gruptaki 6 öğrencinin günlük kitap okuma süreleri (dakika cinsinden): 20, 25, 25, 30, 35 ve 165 olarak kaydedilmiştir. Bu veri grubunun aritmetik ortalamasını, ortancasını ve tepe değerini bularak grubu hangi ölçünün daha iyi temsil ettiğini açıklayınız.

    Cevabı göster

    • Aritmetik Ortalama: (20 + 25 + 25 + 30 + 35 + 165) ÷ 6 = 3006 = 50 dakika. • Ortanca (Medyan): Ortadaki 3. ve 4. verilerin (25 ve 30) ortalaması = 25 + 302 = 27,5 dakika. • Tepe Değer (Mod): En çok tekrar eden değer = 25 dakika. • Yorum: Veri grubundaki 165 dakika aşırı büyük bir uç (aykırı) değerdir ve ortalamayı 50'ye çekmiştir; 6 öğrenciden 5'i 35 dakikanın altında okuduğu için uç değerden etkilenmeyen ORTANCA (27,5 dk) grubu çok daha doğru temsil eder.

  4. Örnek 4Beş gün boyunca ölçülen hava sıcaklıkları 11 °C, 13 °C, 15 °C, 17 °C ve 19 °C olduğuna göre bu veri grubunun aritmetik ortalamasını, açıklığını ve ortalama mutlak sapmasını (OMS) hesaplayınız.

    Cevabı göster

    • Aritmetik Ortalama: (11 + 13 + 15 + 17 + 19) ÷ 5 = 755 = 15 °C. • Açıklık: 19 - 11 = 8 °C. • Ortalamaya (15'e) uzaklıklar: |11-15|=4, |13-15|=2, |15-15|=0, |17-15|=2, |19-15|=4. • Ortalama Mutlak Sapma (OMS): (4 + 2 + 0 + 2 + 4) ÷ 5 = 125 = 2,4 °C.

  5. Örnek 5İki farklı basketbolcudan Mert'in son 4 maçtaki sayı ortalaması 20 ve ortalama mutlak sapması 1,5; Kerem'in ise son 4 maçtaki sayı ortalaması 20 ve ortalama mutlak sapması 5,2'dir. Final maçında risk almak istemeyen antrenör hangi oyuncuyu tercih etmelidir?

    Cevabı göster

    Her iki oyuncunun sayı ortalaması (20) eşit olmasına rağmen Mert'in ortalama mutlak sapması (1,5), Kerem'in ortalama mutlak sapmasından (5,2) çok daha küçüktür. Bu durum Mert'in her maçta 20 sayıya çok yakın, istikrarlı ve güvenilir bir performans sergilediğini gösterir; bu yüzden antrenör Mert'i tercih etmelidir.

  6. Örnek 6Bir ilçedeki insanların günlük yürüyüş süresini araştıran bir ekip, anketi yalnız sabah saat 07.00'de yürüyüş parkında spor yapan 20 kişiye uygulamıştır. Bu veri toplama planındaki hatayı ve nasıl yeniden planlanması gerektiğini açıklayınız.

    Cevabı göster

    Yalnızca yürüyüş parkında spor yapanlara sorulması yanlı (taraflı) bir örneklemdir ve ilçedeki tüm insanları temsil etmez (sonuç olduğundan çok yüksek çıkar). Süreç yeniden planlanarak ilçenin farklı mahallelerinden, farklı yaş ve meslek gruplarından rastgele ve yeterli sayıda kişi seçilmelidir.

Kavram Kartları

1 / 8

Karta dokunarak arka yüzündeki açıklamayı görün; yön tuşlarıyla kartlar arasında geçiş yapın.

Etkinlikler

Soruları çözün; her cevaptan sonra doğru mu yanlış mı olduğunu hemen göreceksiniz.

  1. 1Aşağıdaki verilerden hangisi ölçme yoluyla elde edilen 'nicel (sürekli)' bir veriye örnektir?

  2. 2Veri grubu: 6, 8, 10, 12, 14 olan beş sayının 'ortalama mutlak sapması (OMS)' kaçtır?

  3. 3Bir daire grafiğinde 72 kişilik bir öğrenci grubunun seçtiği kulüpler gösterilecektir. Bilim kulübünü seçen 18 öğrenci daire grafiğinde kaç derecelik merkez açı ile gösterilir?

  4. 4Yedi kişilik bir gruptaki bireylerin yaşları: 12, 13, 13, 14, 15, 16 ve 70 olarak verilmiştir. Bu gruptaki yaş dağılımını temsil etmek için hangi merkezi eğilim ölçüsünü kullanmak en uygundur?

  5. 5Aşağıdaki ifadelerin doğru mu yanlış mı olduğunu belirleyiniz.

    • Bir bütünün parçalarının bütün içindeki yüzdesini veya oranını karşılaştırmak için en uygun grafik daire grafiğidir.
    • Sıcaklık, boy uzunluğu ve kütle gibi nicel verilerin zamana bağlı artış ve azalış eğilimini izlemek için çizgi grafiği kullanılır.
    • Bir veri grubuna grubun aritmetik ortalamasına eşit yeni bir veri eklendiğinde aritmetik ortalama büyür.
    • Aritmetik ortalamaları eşit olan iki veri grubundan ortalama mutlak sapması (OMS) daha küçük olan grup daha tutarlı ve istikrarlıdır.
    • Nokta grafiğinde tam simetrik dağılım gösteren bir veri grubunda aritmetik ortalama, ortanca ve tepe değer birbirinden farklıdır.

  6. 6Aşağıdaki istatistik kavramlarını görev ve tanımlarıyla eşleştiriniz.

    Soldan bir öğeye, sonra sağdaki eşine dokunun.

  7. 7Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri uygun kavramlarla tamamlayınız.

    1. Kan grubu, göz rengi ve sevilen kitap türü gibi sayısal ölçüm belirtmeyen verilere veri denir.
    2. Bir veri grubundaki en büyük değer ile en küçük değer arasındaki farka adı verilir.
    3. Daire grafiğinde bütünün dörtte birini (%25'ini) temsil eden dilimin merkez açısı derecedir.
    4. Veri setinde diğer verilerden çok uzakta kalan aşırı büyük veya aşırı küçük değere değer denir.
    5. Bir verinin günlere veya aylara göre artış-azalış değişimini göstermek için en uygun grafik grafiğidir.

  8. 8Okullar arası bilgi yarışmasına katılacak iki öğrenciden Ayşe'nin 5 deneme puanı (78, 79, 80, 81, 82), Burak'ın 5 deneme puanı ise (60, 70, 80, 90, 100) şeklindedir. İki öğrenciyi merkezi eğilim ve yayılım ölçüleriyle karşılaştırarak hangisinin daha istikrarlı olduğunu veriye dayalı olarak açıklayınız.

Kısaca

  • Veri Türleri: Nitelik ve grup belirten veriler kategorik, sayma ile elde edilenler nicel (kesikli), ölçme ile elde edilip ondalık değer alabilenler (boy, kütle, sıcaklık, süre) nicel (sürekli) veridir.
  • Grafik Seçimi: Kategorik karşılaştırmada sütun grafiği, parça-bütün oranında daire grafiği (Merkez açı = VeriToplam çarpı 360 derece), zamana bağlı değişimde çizgi grafiği, yığılma ve uç değer analizinde nokta grafiği kullanılır.
  • Merkezi Eğilim Ölçüleri: Uç (aykırı) değer olmadığında aritmetik ortalama, uç değer olduğunda ortanca (medyan), en çok tercih edileni bulmada tepe değer (mod) seçilir.
  • Yayılım Ölçüleri: Açıklık (En büyük - En küçük) ve ortalama mutlak sapma (OMS) verilerin ortalamaya ne kadar yakın dağıldığını ölçer.
  • Tutarlılık ve Karar Verme: Ortalamaları eşit iki gruptan açıklığı ve OMS değeri daha küçük olan grup daha tutarlı (istikrarlı ve homojen) kabul edilir.
  • Süreci Yeniden Planlama: Örneklem çok küçük veya yanlı (taraflı) seçilmişse araştırma süreci tarafsız ve yeterli bir örneklemle yeniden planlanır.

Bu dersin öteki kaynakları